22 İyun 23:50

Almaniyada yaşayıb yaradan, öz əsərləri ilə alman ədəbi mühitində sözünü deyə bilmiş Azərbaycan yazıçı-publisisti Vüqar Dəmirbəylinin “Sollar” povestini təqdim edirik. Əsər hissə-hissə nəşr edilir...

Teleqraf.com xatırladır ki, Vüqar Dəmirbəylinin əsərləri rus və alman dillərində nəşr edilib. Almaniyada çəkilmiş “Həyata aparan yol” (Der Weg in das Leben) qısa metrajlı və “Diananın xidmətçiləri" (“Dianas Bediener”) bədii filminin ssenari müəlifidir.

“Sollar” povestində iki məsələ mərkəzdə dayanır: 2004-2014-cü illərdə alman cəmiyyətinin amerikan-ingilis boyunduruğundan xilas olmaq, müstəqillik, azadlıq, demokratiya uğrunda apardığı mübarizə və alman gettolarında yaşayan əcnəbilərin ağır, üzüntülü, sevincsiz həyatı.

SOLLAR

(povest)

Bir dəfə “Qrüntaler Zetung” qəzetində gözümə maraqlı bir elan dəydi. Burada deyilirdi ki, Lafontenin yenicə yaratmış olduğu WASG partiyası öz bölgə təşkilatını təsis etmək üçün Qrüntalda tezliklə yığıncaq keçirəcək və kim istəsə, burada iştirak edə bilər.

Yığıncaq Qrüntalın mərkəzindəki restoranlardan birində, oradakı ayrıca yığıncaq zalında keçirilirdi. Mən gələndə içəridə artıq iyirmiyə yaxın adam toplanmışdı. İçəridəkiləri salamlayandan sonra yer seçib oturdum və ətrafıma göz gəzdirdim. Oturanlardan bir neçəsini tanıyırdım, bəziləri iləsə ən azından bir neçə dəfə şəhərdə qarşılaşmışdım. Yığıncağı aparan təxminən əlli yaşında hündürboylu, arıq bir adam idi. O özünü Simon kimi təqdim etdi və sözə başladı:

- Wir sind heute hier um die Gründung der Lokalabteilung der Partei WASG zu erklären (Biz bu gün buraya yığışmışıq ki, WASG partiyasının yerli özəyinin açılmasını bəyan edək).

Sonra Simon Qrüntaldakı partiya özəyinin Koblenzə bağlı olduğunu dedi və bildirdi ki, oradakı, bizim bölgə üçün əsas olan partiya özəyi bugünkü yığıncağımızın qərarını gözləyir.

Bunun ardınca başladı nə başladı: iştirakçılar bir-birinin sözünü kəsə-kəsə, öz fikirlərini bildirməyə, bir-birinin ardınca suallar yağdırmağa başladılar. Həmin axşamkı yığıncaqda o vaxta qədər heç yanda eşitmədiyim, heç əvvəllər təsəvvür də eləmədiyim cəsarətli fikirlər səsləndi. Buraya yığışanlar hökuməti qəbul eləmək istəmir, ona necə alternativ yaratmaq haqqında fikirlər söyləyirdilər. Həmin axşam ən çox diqqətimi çəkənlərdən biri kepkalı və nisbətən yaşlı bir adam oldu: Qünter. Qünterin bütün davranışı nasional sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsindən əvvəl Almaniyada meydan sulayan köhnə sosial-demokratların, sol kommunistlərin, trotskiçilərin davranışını xatırladırdı.

***

Davamı

Qünter ədalətli cəmiyyət və sosial ədalət ideyalarının istər sosial-demokratlar, istərsə də kommunistlər tərəfindən necə ayaqlar altına salınıb tapdandığından şikayət etdi:

- Es ist sehr wichtig, dass in der Gesellschaft die Freiheit und die Wohl herrschen. Die Politiker stören das, egal zu welcher Partei sie auch gehören. Deswegen soll es zur Selbstverwaltung in jedem Ort kommen. Wie kann ein Politiker, der in Berlin sitzt, die Probleme, die wir hier in Grüntal haben, lösen? Wir müssen uns selbst um unsere Probleme kümmern (Cəmiyyətdə ədalətin və firavanlığın hökm sürməsi çox mühümdür. Buna mane olan isə siyasətçilərdir, hansı partiyadan olursa olsunlar. Buna görə də hər yerdə yerli özünüidarəetmə yaradılmalıdır. Yoxsa Berlində oturan bir siyasətçi bizim burada Qrüntaldakı problemlərimizi necə həll edə bilər axı? Problemlərimizi həll etməyin qayğısına da biz özümüz qalmalıyıq).

“Aha, bu anarxistdir”, - düşündüm.

Simon ondan sonra söz aldı və dedi ki, sosial-demokratların da, kommunistlərin də vaxtı keçib. Sosial-demokratlarla kommunistlər hakimiyyətdə olanda göstərdilər ki, onların ideyaları ilə insanları xoşbəxt etmək mümkün deyil. Hitlerin Nasional Sosialist Fəhlə Partiyası isə hakimiyyətə bu adla gəlmişdi: alman xalqını Versal sülh müqaviləsinin ağır nəticələrindən, iqtisadi böhrandan, işsizlikdən qurtarmaq. Stalinizmin və hitlerizmin həm öz ölkələrində, həm də dünyanın bir çox ölkələrində nə fəsadlar törətdiyini hamı yaxşı bilir. Sosializmdən keçmiş Almaniya Demokratiya Respublikasında nə kimi ağır nəticələrin miras qalması bu gün də Almaniyanın bu hissəsində həyatı ağırlaşdırır. Bununla belə ədalətli cəmiyyət, sosial ədalət insanların ümdə arzusu olaraq qalır.

“Wir wollen die Gerechtigkeit erreichen, damit die Menschen auch gerecht gehandelt werden können, wir wollen, dass die Menschen davon auch gut leben können, was sie von ihrer Arbeit verdienen. Wir lassen es nicht zu, dass in unserer Gesellschaft alles nur das Geld entscheiden würde. Wie in einem alten deutschen Sprichwort: hast du was, bist du was, hast du nichts, bist du nichts (Biz istəyirik ədalətə nail olaq, biz istəyirik insanlarla ədalətlə davranılsın, biz istəyirik ki, insanlar işləyib qazandıqları puldan həm də yaxşı yaşaya bilsinlər. Biz imkan verməyəcəyik ki, bizim cəmiyyətdə hər şey pul ilə həll olunsun. Köhnə bir alman məsəlində deyilən kimi: pulun varsa, özünün də dəyərin var, pulun yoxsa, dəyərin də yoxdur).

Mənim yanımda hamının Hans dediyi, təxminən otuz yaşında iri gövdəli bir gənc oturmuşdu. O, müzakirələrə sakitcə qulaq asır, özü isə danışmırdı. Hansın yanındakı orta yaşlı qadın ondan aradabir nə isə soruşur, Hans isə ona ancaq başını tərpətməklə cavab verirdi. “Bəlkə bu laldır?” - düşündüm. Hər halda yığıncaqdan sonra özüm ondan nə isə soruşmaq istəyərdim.

Amma bundan əvvəl söz istəyib özümü təqdim etdim:

- Ich heiße Ayaz Safarov. Ich bin geboren und aufgewachsen in der ehemaligen Sowjetunion, selbst komme aus Aserbaidschan. Ich möchte hier über die Probleme der Ausländer sprechen. Das Wort Ausländer wurde heute zum Schimpfwort in Deutschland und es gibt hier niemanden, der die Ausländer unterstützt (Mənim adım Ayaz Səfərovdur. Keçmiş Sovet İttifaqında anadan olmuşam və orada boya-başa çatmışam, özüm isə əslən Azərbaycandanam. Mən istəyirəm burada əcnəbilərin problemlərindən danışam. Bu gün əcnəbi sözü Almaniyada söyüş kimi istifadə olunur və bir kimsə yoxdur ki, əcnəbiləri müdafiə etsin).

Simon dedi ki, məmnuniyyətlə mənə qulaq asmağa hazırdırlar, amma indi yığıncağın vaxtı sona yetdiyindən çıxışımı gələn dəfəyə hazırlamalıyam. Sonra da Simon bir həftə sonra Qrüntaldan bir az aralıdakı Linden şəhərində toplanacağımızı deyib bugünkü yığıncağı bağlı elan etdi. Mən isə dağılışmazdan əvvəl imkan tapıb Hansdan özü haqqında bəzi şeylər soruşa bildim. Hans birinci növbədə bildirdi ki, onun nənəsi Hitlerin vaxtında rejimə müqavimət göstərdiyinə görə xeyli müddət konslagerdə qalıb.

Yığıncaqdan sonra da Hansla və Qünterlə yolumuz bir düşdü. Hansın dili açılmışdı; indi o özü həvəslə nənəsindən, onun nasional sosialist rejiminə qarşı apardığı mübarizədən danışırdı. Qünter isə Hans gedəndən sonra mənə ondan şikayətləndi:

- Hans sympatisiert mit den Kommunisten. Man soll diesen keine Chance geben, unsere Bewegung zu zerstören (Hans kommunistlərə rəğbət bəsləyir. Bunlara imkan vermək olmaz ki, bizim hərəkatı dağıtsınlar).

- Was meinen Sie (Nəyi nəzərdə tutursunuz)? – deyə Qünterdən soruşdum.

Cavab olaraq Qünter mənə öz gəncliyindən, 1960-cı və 1970-ci illərin tələbə hərəkatından danışdı.

- Wir träumten von einem freien und demokratischen Land und kämpften darum. Wer und wie die kommunistische Lehre hinein gebracht hatte, haben wir damals sogar nicht gemerkt. Als Ergebnis ging die Bewegung unter, die anderen radikalisierten sich und wurden zu marxistischen Terroristen. Rote Armee Fraktion nannten sie sich. So etwas darf nie wieder geschehen (Biz özümüzə azad və demokratik bir ölkə arzulayırdıq və onun uğrunda mübarizə aparırdıq. Kommunist təlimini kim və necə hərəkata gətirdi, biz onda heç sezmədik də. Bunun nəticəsində hərəkat tənəzzülə uğradı, digərləri isə daha da radikallaşdılar və marksist terrorçu oldular. Onlar özlərinə Qızıl Ordu fraksiyası deyirdilər. Buna bir daha imkan vermək olmaz).

Biz azdan Qünterlə də ayrıldıq. Ayrılarkən o mənə dedi:

- Es freut sich mich sehr, dass so jemand wie Sie heute auch dabei sind. Sie haben dort die Schrecke des Kommunismus erlebt und können die anderen davon warnen. Es gibt hier immer noch Leute, die eine romantische Vorstellung über den Kommunismus und Marxismus haben. Sie können uns aber davon erzählen wie diese in der Realität waren (Bu, məni çox sevindirir ki, bu gün Sizin kimi bir adam da bizim yanımızdadır. Siz orada kommunizmin dəhşətlərini görübsünüz və başqalarını bu haqda xəbərdar edə bilərsiniz. Burada hələ də bəzi adamlar kommunizm və marksizm haqqında romantik təsəvvürlərə malikdirlər. Amma Siz bizə bunun reallıqda necə olduğundan danışa bilərsiniz).

Lindendəki yığıncaq da bir restoranın tədbirlər üçün nəzərdə tutulmuş arxa zalında keçirdi. Yığıncaq elan edilməmişdən ofisiantlar gəlib bizdən nə içmək istədiyimizi soruşdular, mən də alma şirəsi sifariş etdim.

Yenə də məclisə Simon rəhbərlik edirdi. Onun yanında bir nəfər hündür boylu, dəri şalvar geyinmiş adam da var idi. Simon onu təqdim edib dedi ki, bu adam Koblenzdən gəlib, oradakı partiya özəyinin rəhbərliyindəndir. O da çıxış edib Sosial ədalət və Seçki alternativi Partiyasının necə mühüm bir vaxtda meydana gəlməsindən, bu gün Almaniyada həqiqi azadlıq və birbaşa demokratiya uğrunda mübarizə aparmaq üçün yeni şərait yarandığından danışdı. Simon qonağa təşəkkür edib, yenidən nitqə başladı:

“Was ist die direkte Demokratie? Das bedeutet, dass nicht jemand von oben es uns mehr diktiert wie wir leben müssen und uns es einredet wie wir frei und glücklich sind, weil er an der Macht ist! Die direkte Demokratie bedeutet, dass wir selbst unser Schicksal und unser Leben in eigene Hand nehmen und uns entscheiden wie wir leben müssen. Das ist die direkte Demokratie (Birbaşa demokratiya nədir? Bu o deməkdir ki, daha bizə heç kim yuxarıdan necə yaşamalı olduğumuzu diktə etmir, bizə təlqin etmir ki, bizlər xoşbəxt və azadıq ona görə ki, hakimiyyətdə məhz odur. Birbaşa demokratiya o deməkdir ki, biz taleyimizi və həyatımızı özümüz ələ alırıq və özümüz də necə yaşayacağımız haqqında qərar veririk)!

Simondan sonra yenə də bir neçə nəfər danışdı; danışanlar əsasən hökumətin siyasətini tənqid etdilər. Yaşıllar Partiyasının yerli özəyinin sədri bir qadın idi və o, burada dözməyib hökuməti müdafiəyə qalxdı.

- Ihr werdet jetzt sehen, wer in Deutschland an die Macht kommt, wenn die rote-grüne Regierung aufgelöst wird (Əgər qırmızı-yaşıl hökumət (sosial-demokratlarla yaşılların koalisiyası) ləğv edilsə, siz kimin hakimiyyətə gələcəyini görəcəksiniz).

Yer-yerdən çoxu dedi ki, yaxın vaxtlarda qırmızı-yaşıl hökumətin ləğv ediləcəyi gözlənilir. Çünki bu hökumət İraq müharibəsində amerikanlara dəstək vermədi. Amerikanlardan dəstək almayan bir hökumətin Almaniyanı idarə etməsi isə olduqca çətin bir məsələdir. Bəziləri isə Merkelin indi alman kansleri olmaq üçün böyük imkan qazandığını dedilər: çünki bu qadının amerikanpərəst olması çoxdan məlum idi.

Müzakirənin bu qızğın yerində Simon yığışanlardan sakit olmağı xahiş etdi və sonra da məni göstərib dedi:

- Auf der letzten Versammlung habe ich einem Herrn versprochen, ihm heute Wort zu geben; er will über die Probleme der Ausländer sprechen. Ja bitte schön! Wie hören Ihnen zu (Son yığıncaqda mən bir cənaba vəd etdim ki, bu gün ona söz verəcəyəm; o bizə əcnəbilərin problemləri haqqında danışmaq istəyir. Hə, buyurun! Biz Sizə qulaq asırıq)!

Mən masanın arasından qalxdım və sözə başladım.

- Ich heiße Ayaz Safarov. Das letzte Mal sprach ich davon, wie das Wort Ausländer in Deutschland zu einem Schimpfwort wurde. Warum ist dazu gekommen ist, ist es wichtig zu wissen (Sonuncu yığıncaqda mən bəyan etdim ki, „əcnəbi“ sözü Almaniyada söyüş kimi işlənməkdədir. Buna gətirib çıxaran nədir, bunun özünü bilmək mühümdür).

Sonra mən dedim ki, hakimiyyətdə olan Yaşıllar Partiyası özünü sözdə əcnəbilərin müdafiəçisi kimi göstərsə də, əməldə bunu etmir. Bu gün Almaniyada milyonlarla əcnəbi yaşayır, onların içərisində xeyli Almaniya vətəndaşı olanları da var. Bu insanları müdafiə edən, onların sözünü deyən bir siyasi qurum isə yoxdur. Bu gün “paralel cəmiyyətlər” deyilən gettolarda yaşayan insanlar köməksiz və ümidsizdirlər. Onlar çox vaxt bu gettolardakı dağıdıcı qüvvələrin əlində bir oyuncağa çevrilirlər. Bu insanların vəziyyəti heç kimi maraqlandırmır, nə hökuməti, nə də müxalifət partiyalarını. Amma əgər bu cür davam edərsə, bir gün gettolarda insanlar üsyana qalxa bilərlər. Bunun isə necə və nə ilə nəticələnəcəyini heç kim bilmir.

- Was sollen wir jetzt tun (Biz indi nə etməliyik)? – Simon məndən soruşdu.

Mənsə cavabında dedim ki, ən birincisi elə etmək lazımdır ki, gettolardakı vəziyyət alman ictimaiyyətinə çatdırılsın. Sonra da dəfələrlə bu mövzuya aid məqalələri qəzetlərə təklif etsəm də, bunu heç kimin dərc etmək istəmədiyindən danışdım. Gettolarda yaşayan insanlar özləri məmnuniyyətlə alman ictimaiyyəti ilə ünsiyyətdə olmaq istəyərdilər, amma onların belə bir imkanı yoxdur. Yeni yaranmaqda olan partiya belə bir məsələni öz üzərinə götürə bilər: ayda bir dəfə gettolardakı insanları ziyarət etmək, onlarla ünsiyyət yaratmaq, onlara alman dili öyrətmək.

Mənim bu təklifimə cavab olaraq Simon dedi:

- Wir wollen sowieso die Menschen in unserem Kreis besuchen, mit ihnen Gespräche führen. Für die Menschen in den Parallelgesellschaften braucht man ein spezielles Programm und noch jemand, der es übernimmt, dieses Programm zu leiten und zu verwirklichen. Könnten Sie das übernehmen, Herr Safarow? Sie kennen sich in der Situation der ausländischen Mitbürger gut aus; ich habe nun so einen Eindruck bekommen auf jeden Fall (Biz onsuz da bölgəmizdəki insanları ziyarət etmək, onlarla söhbət aparmaq istəyirik. Paralel cəmiyyətlərdəki insanlar üçün xüsusi proqram lazımdır, həm də bir şəxs bu proqrama rəhbərlik etməli və onun həyata keçirilməsini öz üzərinə götürməlidir. Siz bunu özü üzərinizə götürə bilərsinizmi, cənab Səfərov? Siz əcnəbi həmvətəndaşların vəziyyətini yaxşı bilirsiniz; hər halda məndə belə bir təəssürat yarandı).

Bu mənim üçün gözlənilməz idi. Ona gərə də belə cavab verdim:

- Vielen Dank für Ihr Vertrauen! Ich muss aber noch überlegen (Etibarınıza görə çox sağ olun. Amma mən hələ bir az fikirləşməliyəm).

Mən oturandan sonra ətrafda bir neçə nəfər dediklərimi müzakirə etdi.

- Das ist Ayas Safarov: ich kenne ihn. Er schreibt für die Zeitung Koblenzer Nachrichten (Bu, Ayaz Səfərovdur: mən onu tanıyıram. O “Koblenzer Nachrichten“ qəzeti üçün yazır).

Başqa bir neçə nəfər də mənim bu qəzetdə və başqa qəzetlərdə çıxmış olan məqalələrimi oxuduqlarını dedilər.

Yığıncaqdan sonra çoxu maşınlara doluşub getdilər, mən, Hans və Qünter qatarla qayıtmalı olduq. Hans mənim bugünkü yığıncaqda səsləndirdiyim fikri bəyəndiyini dedi və razılaşdı ki, Almaniyada heç kim əcnəbilərin problemləri ilə maraqlanmır və onları öz ümidlərinə buraxıblar. Qünter isə bu sahədə konkret addımlar atmağın mühümlüyünü qeyd etdi. Hans Qrüntal ilə Lindenin arasındakı kiçik bir qəsəbədə qalırdı, oraya çatanda bizimlə sağollaşıb qatardan düşdü. O gedəndən sonra isə Qünter mənə dedi:

- Die ausländischen Gettos in Deutschland sind ein großes Problem. Das ist aber eine lange Geschichte. Und hier hängt nicht alles von Deutschland ab (Almaniyadakı əcnəbi gettoları böyük problemdir. Amma bu, uzun bir tarixdir. Həm də burada heç də hər şey Almaniyadan asılı deyil).

Qünterlə Grüntalın vağzalında ayrıldıq. O, mənə yenə də bəzi qisim adamlardan hərəkatı qorumağın mühümlüyünü deyəndən sonra avtobusa minib getdi. Mən isə piyada mənzilimə yol aldım.

Növbəti yığıncaq yenə də həmin Qrüntaldakı restoranın tədbir otağında keçirdi. Bu dəfə gələnlərin sayı daha çox idi. Simon yenidən yığıncağı açıq elan edib sözə başladı:

- Unsere Bewegung nimmt immer größere Maßstäbe an. Immer mehr Menschen wollen sich an uns anschließen. Hier geht es nicht nur um die soziale Gerechtigkeit, hier geht es um die Gerechtigkeit überhaupt. Seit vierzehn Jahren ist Deutschland wiedervereinigt. Ostdeutschland ist nun befreit vom Sozialismus. Norddeutschland, das mehrere Jahrzehnte nach dem Kriegsende als amerikanische Kolonie galt, hat sich danach wieder unabhängiger geworden. Obwohl sind wir in vielem noch weiterhin von den USA abhängig. Wie haben nun auch eine neue Situation: viele Osteuropäische Länder sind einige Monate her die Europäische Union beigetreten. Man soll nun auch wissen, wie wir uns in der neuen Realität orientieren müssen. NATO hat nach dem Angriff nach Afghanistan einen neuen Krieg gegen den Irak angefangen. Noch ein wichtiges Problem ist der vorstehende EU-Beitritt der Türkei. Wir sollen uns zu allen diesen Problemen äußern (Bizim hərəkatımız getdikcə daha böyük vüsət alır. Get-gedə daha çox insan bizə qoşulmaq istəyir. Burada söhbət təkcə sosial ədalətdən getmir, həm də ümumiyyətlə ədalətdən gedir. On dörd ildir ki, Almaniya yenidən birləşib. Şərqi Almaniya sosializmdən qurtarıb, Qərbi Almaniya uzun müddət Amerika müstəmləkəsi olduqdan sonra yenidən daha çox müstəqillik qazanıb. Baxmayaraq ki, biz çox şeydə yenə də ABŞ-dan asılıyıq. Biz indi həm də yeni şəraitdəyik: bir çox Şərqi Avropa ölkələri bir neçə ay əvvəl Avropa İttifaqına üzv olublar. Bunu da bilmək vacibdir ki, yeni şəraitdə necə davranmalıyıq. NATO Əfqanıstana hücum etdikdən sonra İraqa qarşı yeni müharibə başlayıb. Mühüm məsələlərdən biri də Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv olması məsələsidir. Biz gərək bütün bu problemlərə öz münasibətimizi bildirək).

- Man soll eins nicht vergessen: die vierzehn neue EU-Länder sind zunächst NATO beigetreten, dann EU. Jetzt kommt es in Frage: wessen Wille ist das, die neuen EU-Länder, wessen Wille ist das, der EU-Beitritt der Türkei (Bir məsələni unutmaq olmaz: yeni on dörd Aİ ölkəlsi əvvəlcə NATO-ya üzv oldular, bundan sonra Aİ-yə. Buna görə sual yaranır: yeni Aİ ölkələri kimin iradəsidir, Türkiyənin Aİ-yə daxil olması kimdən asılıdır)? - Qünter oturanlara xitabən soruşdu.

- Das ist Wille Washingstons (bu, Vaşnqtonun iradəsidir), - yerbəyerdən dilləndilər…

DAVAMI

Bu dəfə başqa bir adam yerindən qalxdı və özünü Seilmann kimi təqdim etdi. Seilmann dedi ki, onun təşəbbüsü ilə Qrüntalda neçə ildir bir dərnək fəaliyyət göstərir. Dərnəyin əsas məqsədi həm yerli, həm də qlobal problemlərlə məşğul olmaqdır. Qrüntalın həm ekoloji, həm də sosial problemləri var, dərnək birinci növbədə bunların həlli üçün çalışmağı qarşısına məqsəd qoyub. Əsas problemlərdən biri də Seilmanna görə əcnəbilərlə ünsiyyətin olmaması idi. Sonra da kişi mənim dediklərimə qüvvət verdi və dedi ki, bu sosial problemdir və onunla məşğul olmaq vaxtı çatıb. Onun dərnəyi Qrüntalda bu problemin həlli üçün səy göstərməyə hazırdır. O özü isə yeni partiyanın üzvü olmaq istəyir, həm də ümid edir ki, onun dərnəyinin fəaliyyəti partiyanın fəaliyyəti ilə üst-üstə düşəcəkdir.
Yığıncaq bitəndən sonra Seilmann mənə yaxınlaşdı, əcnəbilərin problemləri ilə bağlı dediklərimin çoxu ilə razı olduğunu dedi və sonra da məni gələn bazar günü, saat üçdə birgə qəhvə içmək üçün evinə dəvət etdi.
Seilmann Qrüntalın kəndlərindən birində yaşayırdı. Mən oraya velosipedlə getdim və çətinlik çəkmədən də onun evini tapdım. Xanım Seilmann məni gülərüzlə qarşıladı; bir azdan isə diqqətimə çatdı ki, bu qarayanız, sadə qadının əsas işi hər şeydə ərinin dediyinə qulaq asmaqdır. Mən isə yumşaq təbiətli adam təsiri bağışlasa da, Seilmanın avtoritar bir ailə başçısı olduğunu başa düşdüm.
Ər-arvad hər ikisi artıq təqaüddə idilər, üç övladlarından ikisi Qrüntalda, biri isə Almaniyanın cənubunda yaşayırdı.
- Das ist gut, dass zu uns auch manchmal solche Leute kommen wie Sie, Herr Safarov. Ich kannte Sie auch früher, ich habe viele Artikel von Ihnen gelesen (Yaxşı ki, bəzən bizə Sizin kimi adamlar da gəlir, cənab Safarov. Mən Sizi əvvəldən tanıyırdım, xeyli məqalənizi oxumuşam).
Seilmann mənə bir az da öz dərnəyinin fəaliyyətindən, hələ çox iş görmək istədiklərindən danışdı. Sonra da dedi ki, dindar adamdır, amma onun üçün din kilsəyə gedib ibadət etmək demək deyil. Dindar olduğuna görə də uzun müddət CDU - Xristian-demokratlar partiyasının üzvü olub. Amma son vaxtlar partiyanın tutduğu mövqe, xüsusən də 11 sentyabr hadisələri ilə əlaqədar müsəlmanlara qarşı etdiyi çağırışlar onu qane etmədiyindən partiyadan çıxıb. Şəxsən özünün müsəlmanlarla problemi yoxdur və istəyir ki, onlarla arada qarşılıqlı ünsiyyət və hörmət yaransın.
- Sind Sie selbst auch Moslem, ja? (Siz özünü də müsəlmansınız elə deyilmi)?
Bunu almanlara izah etməyin nə qədər çətin olduğunu yaxşı bilirdim. Burada cəmiyyətdən tam izolə edilmiş toplum halında yaşayan islam fundamendalistlərindən başqa müsəlman görməyən almanlar hamını onlarla ölçür, guya ki müsəlmanlığın bu cür yaşamaq demək olduğunu zənn edirdilər.
Mən isə ona başa salmağa çalışdım ki, dünyəvi müsəlmanam. Yəni ki, Allaha inanıram, amma belə hesab etmirəm ki, gündə beş dəfə namaz qılmaq vacibdir. Din mənim üçün Yaradan ilə aranda yarada biləcəyin səmimiyyətdir, nə qədər səmimi olub, pis əməllərdən uzaq dursan, Allaha bir o qədər yaxınlaşa bilərsən. Sonra da bütün dinlərə qarşı dözümlü olduğumdan dedim.
Bunların Seilmanna nə dərəcədə çatıb-çatmadığını başa düşmək çətin idi, çünki ərz etdiklərimə o heç bir münasibət bildirmədi və əvəzinə məndən soruşdu:
- Sind Sie bereit, sich für die Ausländer in unserer Stadt einzusetzen (Siz bizim şəhərdə əcnəbilər üçün işləməyə hazırsınızmı)?
Mən bir az özlüyümdə götür-qoy edib ona müsbət cavab verdim. Seilmann dedi ki, onun dərnəyi yeni yaranmaqda olan Ədalət partiyası ilə birlikdə əcnəbilərlə iş aparmaq istəyir. Mən isə bu işin birbaşa icraçısı ola bilərəm. Sonra mənə vəd etdi ki, yaxın günlərdə bununla bağlı proqram hazırlayacaq və gələn yığıncaqda bunu təqdim edəcək.
Mən Seilmannlardan ayrılıb piyada evə qayıdanda elə hey mədəniyyətlər arasında mübadilənin, qarşılıqlı anlaşmanın mümkün olub-olmadığını fikirləşirdim. Axı nədir, görəsən, buna mane olan?
Partiyanın növbəti yığıncağında Simon elan etdi ki, artıq hərəkat bütün Almaniyanı bürüməkdədir, hakimiyyət də artıq yeni hərəkatla dil tapmağa çalışır. Ən mühümü isə odur ki, bir neçə gündən sonra Lafonten üç gündən Koblenzə gələcək və yeni partiyanın tərəfdarları qarısında çıxış edəcək. Kim istəyirsə, həmin görüşə elə buradan bir yerdə gedə bilərik. Seilmann mənimlə olan söhbətin mövzusunu burada bir daha bəyan etdi, bir daha əcnəbilərlə ünsiyyət qurmağın vacibliyindən danışdı.
- Wenn die Partei Herrn Safarov unterstützen wird, wird unser Verein das auch tun (Cənab Səfərova partiya dəstək versə, bunu bizim dərnək də edəcəkdir), - dedi kişi.
Simon isə cavabında ərz etdi ki, bu məsələ ilə gələn partiya yığıncağında məşğul olmaq mümkündür. Başqa bir məsələ də var ki, söhbət təkcə Qrüntaldakı partiya özəyinin əcnəbilərlə əlaqə yaratmasından getmir, söhbət birinci növbədə alman cəmiyyəti ilə əlaqə yaratmaqdan gedir. Yəni ki, cəmiyyətlə əlaqə yaratmaq, həm də əcnəbilərlə əlaqə yaratmaq deməkdir. Gettolara qalanda isə partiyanın qarşısına qoyduğu məqsəd onların ləğv edilməsidir: burada yaşayan əcnəbilər alman cəmiyyətinə qaynayıb qarışmalı, onun üzvü olmalıdırlar. Partiya isə bu işdə onlara köməklik göstərməyə hazırdır. Cənab Səfərovun bu istiqamətdə atdığı hər bir addım isə partiyanın dəstəyini alacaqdır.
Üç gündən sonra Koblenzə qatarla bir yerdə getdik: mən, Qünter və Hans. Şəhərin meydanlarından birində mitinq üçün icazə alınmışdı, meydanın özündə isə adam əlindən tərpənmək olmurdu. Tribunada Ədalət partiyasının Koblenzdə yerləşən və bizim bölgə üçün əsas olan özəyinin rəhbərləri dayanmışdılar, Hans onların arasındakı qırx-qırx beş yaşlarında bir qadını mənə göstərib dedi.
- Das ist Linda - die Leiterin der Parteiabteilung in Koblenz (Bu Lindadır – Koblenz partiya özəyinin rəhbəri).
Linda isə birdən kənara çəkilib əl telefonu ilə danışmağa başladı, sonra isə sonra qabağa çıxıb dedi:
- Oskar Lafonten ist in Koblenz angekommen. Er ist schon unterwegs zu unserem Platz. In zehn Minuten werde er hier sein: er hat mir das gerade telefonisch mitgeteilt (Oskar Lafonten Koblenzdədir. O artıq bizim meydana yol alıb. On dəqiqədən sonra burda olacaq: o özü mənə indicə bunu telefonda dedi).
Meydandakılar bu xəbəri sevinclə qarşıladılar və əl çalıb Lindanı alqışladılar. Mən dönüb meydana göz gəzdirdim: burada hər cür ünsür gözə dəyirdi. Bəziləri əllərində “Lafonten, du wirst der nächste Bundeskanzler” (Lafonten, sən növbəti kansler olacaqsan) şüarını tutmuşdular, bir qisim hökumət əleyhinə durmadan çağırışlar edirdi, kimlərsə də meydanı gəzib cürbəcür vərəqələr paylayırdı. Saqqallı, uzun saçlı bir kişi mənə yaxınlaşıb kiçik bir qəzet verdi. Qəzetin adı “Spartakist” (Spartakçı) idi: qəzet isə “Spartak” qrupunun bərpa edilməsini təbliğ edirdi. Mən “Spartakın” vaxtilə Roza Lüksemburq və SPD-nin yaradanlardan biri olan Vilhelm Libknextin oğlu Karl tərəfindən təşkil edildiyini bilirdim. Bu da mənə məlum idi ki, bu qurum həmin vaxtlar Almaniyada kommunist inqilabı etməyi planlaşdırırdı. “Spartakın” hər iki rəhbərinin Veymar hökuməti tərəfindən həbs edilib, sonra da gizlicə öldürülmüş olduqlarını da bilirdim. İndi belə bir radikal qrupun bərpa edilməsinə çağırış yadıma Qünterin dediklərini saldı; deməli, Qünter əbəs yerə keçmiş kommunistlərin fəallaşmaq təhlükəsindən və bununla da yenicə cücərməkdə olan azadlıq və ədalət uğrundakı hərəkata zərər vura biləcəklərindən ehtiyatlanmırmış.
Az keçmiş Lafonten doğrudan da tribunada göründü. Sosial Demokrat Partiyasının keçmiş rəhbəri alqışlar altında nitqinə başlayıb meydanda bu qədər adamın toplanmasına sevindiyini dedi. Sonra da alman hökumətinin siyasətini, Amerika və NATO-nun “Terrorizmə qarşı mübarizə” şüarı altında Yaxın Şərqdə yeni işğalçılıq müharibələri, yeni səlib yürüşləri başladığını qeyd etdi. Bizləri isə möhkəm durmağa, siyasi yalan və uydurmalardan xilas olmaq, ədalət və həqiqi demokratiyanın cəmiyyətdə bərqərar olması uğrunda daha əzmlə mübarizə aparmağa çağırdı.
Onu yenidən möhkəm alqışladılar. Mən isə Lafontenin qocaldığını düşündüm; hər halda bu bir neçə il əvvəl, təqaüdə getməmişdən qabaq öz fövqəl fəallığı ilə seçilən həmin Lafonten deyildi.
Mən Qünteri və Hansı meydanda gözdən itirdiyimdən geriyə tək qayıtmalı oldum. Meydanda görüb keçirdiklərimdən bir qədər dilxor idim, ən çox da Lafontenin başladığı bu hərəkata nə nəzarət edə bilmək, nə də onu uğurla davam etdirmək iqtidarında olmadığını başa düşməyim məni məyus edirdi. Keçmiş kommunist şüarlarının, qismən də olsa, yenidən meydanda səslənməsi isə hərəkatın əleyhdarlarına ona qarşı daha güclü kartlar verəcəkdi.
Qayıdandan sonra Seilmanla zəngləşib bir daha əcnəbilərlə iş aparılması məsələsini müzakirə etdim. O gələn yığıncaqda özü bununla bağlı çıxış etməyə hazırlaşdığını dedi.
Növbəti yığıncağa isə şəhərdə görüşüb bir yerdə getdik. Lap əvvəldə söz alan Seilmann dedi:
- Nächste Woche hat der Vorstand unseres Vereins einen Termin beim Bürgermeister. Wir werden mit ihm auch über die geplante Arbeit mit den ausländischen Mitbürgern dort reden. Dass Herr Safarov dafür bereit sei, sich dabei ehrenamtlich einzusetzen, ist eine gute Möglichkeit für uns (Gələn həftə bizim dərnək rəhbərliyi bələdiyyə rəisi ilə görüşəcək. Biz onunla həm də əcnəbi vətəndaşlarla planlaşırılan iş haqqında danışacağıq. Cənab Səfərovun bunu ictimai iş kimi öz üzərinə götürməyə hazır olması isə bizim üçün yaxşı imkandır.)

DAVAMI

Yığıncaq iştirakçılarının çoxu Seilmanın dediklərini maraqla qarşıladı. Bir neçə nəfər də Qrüntalda əcnəbilərə belə bir ictimai xidmətin yaradılmasının onlar ilə alman cəmiyyəti arasında ünsiyyət yaratmaq baxımından gözəl bir addım olacağını qeyd etdi. Hans isə buna öz fikrini başqa cür bildirdi:
- Es gibt doch schon in Grüntal Migrationdienst von Caritas; das macht Stefan Wiemer und macht auch gut (Qrüntalda Xristian şəfqəti idarəsinin miqrasiya xidməti var axı; bunu edən Stefan Viemerdir, özü də o bu işi yaxşı görür).
İçəridəkilərin hamısı dönüb mənə baxdı. Mən isə izahat verdim ki, Vimer doğrudan da bu sahənin gözəl mütəxəssisidir, amma o bu işi tək Qrüntal üçün yox, bütün bölgə üçün görür. Bu olduqca böyük gərginlik tələb etdiyindən Vimerin işində də müəyyən məhdudiyyətlər var. Həm də mənim təklif etdiyim xidmət müəyyən yeni keyfiyyətlərə malikdir. Özüm onlardan biri olduğum üçün əcnəbilərin bəzi problemlərinə daha yaxşı kömək edə biləcəyim qənaətindəyəm. Bunun Vimerin özünə də kömək edəcəyinə əminəm.
Yenə müzakirələr davam etdi və son qərar belə oldu: Ədalət partiyası bu təşəbbüsü alqışlayır, amma ona həqiqi dəstəyi ancaq növbəti seçkilərdə şəhər parlamentində yer alacağı təqdirdə verə bilər.

Bələdiyyə rəisi

Mən Seilmannın arzusu ilə onun dərnəyinə üzv oldum və yazılı şəklidə bildirdim ki, dərnəyin fəaliyyəti çərçivəsində əcnəbilərə xidmət ictimai işini yerinə yetirməyə hazıram. İndi qalırdı bu məsələni şəhərin bələdiyyə rəisi ilə müzakirə etmək.
Seilmann mənə artıq nə vaxt bələdiyyə rəisinin qəbulunda olacağımızı xəbər vermişdi. Həmin gün çatanda isə bələdiyyə idarəsinin qarşısında görüşdük: o dərnəkdən bir nəfəri - müavinini özü ilə götürəcəyini də mənə qabaqcadan demişdi. Üçlükdə yuxarı qalxdıq, katibə bizə yer göstərib gözləməyimizi xahiş etdi. Haradasa yarım saat keçmişdi ki, katibə bizi içəriyə dəvət etdi.
Mən bələdiyyə rəisinin kim olduğunu bilirdim, onun iki il əvvəl seçkilərdə iştirakını diqqətlə izləmişdim. O yerli adam idi, və mən artıq bir neçə yerdə bələdiyyə seçkilərini müşayiət edəndən sonra belə bir qənaətə gəlmişdim: Almaniyanın harası olursa olsun, ancaq orada doğulmuş adam həmin yerin bələdiyyə rəisi ola bilər. Bu dəfə də belə oldu: yerli adam, yəni indiki bələdiyyə başçısı başqa şəhərdən gəlmiş rəqibini üstələdi. Düzdü, vəkil kimi fəaliyyət göstərən həmin gəlmə adam çox müqavimət göstərdi, seçkilərin nəticələrini məhkəməyə verdi, şəhərin bir-iki yerində seçkilərin yenidə keçirilməsinə nail oldu. Amma axırda yenə də uduzdu.
Qrüntalın yeni bələdiyyə rəisi iri gövdəli, yoğun bir adam idi; o bizi qarşılamaq üçün heç ayağa da durmadı, sadəcə yer göstərib oturmağımızı xahiş etdi. Yanında bir nəfər də var idi, rəis də onu təqdim etməklə sözə başladı və həmin kəsin bələdiyyənin ictimai şöbəsinə başçılıq etdiyini dedi.
Seilmann sözə başlayıb əvvəlcə Qrüntalın problemlərindən danışdı, sonra da dedi ki, şəhərdə ciddi ekoloji və sosial problemlər peyda olub, onun rəhbərlik etdiyi dərnək də bu işlərə əncam çəkmək üçün yaradılıb. Bələdiyyə başçısı əvvəlcə birinci problemin nədən ibarət olduğunu soruşdu.
- Die neue Bundesstrasse, die durch Grüntal liegt, macht nicht nur Stau und Staub, sondern wird dadurch auch die Luft bei uns schmutziger (Qrüntaldan keçən yeni magistral yolu təkcə avtomobil tıxacı və toz yaratmır, həm də bundan yana havamız getdikcə daha da çirklənir), - deyə Seilmann ərz etdi.
- Sie meinen die Verschmutzung durch die Vergasung (Siz motor qazından yaranan çirklənmənimi nəzərdə tutursunuz)? - deyə rəis soruşdu?
- Ja das meine ich (Bəli, bunu nəzərdə tuturam).
- Die modernen Autos haben aber alle Katalysator, die alten müssen das unbedingt zusätzlich einbauen lassen, sonst dürfen diese nicht fahren. Ausserdem ist die neue Bundestrasse ein Projekt der Bundesregierung. Wie können wir denn das ändern (Müasir avtomobillərin hamısında katalizator var, köhnələri də bunu hökmən əlavə olaraq qurmalıdırlar, yoxsa ki, hərəkət edə bilməzlər. Bundan başqa yeni magistral yolu Ümimalmaniya hökumətinin layihəsidir. Biz bunu necə dəyişdirə bilərik axı)? - bələdiyyə rəisi çiyinlərini çəkdi.
Cavab olaraq Seilmann portfelindən tez bir qovluq çıxardı və, oradakı bir neçə sənədi masanın üstünə qoyub, dedi:
- Hier sind einige Dokumente über den Luftbestand vor dem Bau der Bundesstrasse und nachher (Burada havanın magistral yol çəkilməzdən əvvəl və istifadəyə verildikdən sonrakı tərkibi haqqında bəzi sənədlərdir).
Seilmann sonra bildirdi ki, mühərrik katalizatoru qazın havaya atılmasının qarşısını ala bilmir, onu ancaq azalda bilir. Sonra da kişi bu sənədlərdən bir neçəsini müqayisə edib havanın çirklənməsi dərəcəsinin getdikcə artdığını bəyan etdi.
- Was wollen Sie uns anbieten, Herr Seilmann? Können Sie das konkretisieren? (Siz bizə bunun üçün nə təklif edə bilərsiniz, cənab Seilmann? Dediklərinizi konkretləşdirə bilərsinizmi), – bunu bələdiyyənin şöbə müdiri soruşdu.
Seilmannın isə təklifi bu oldu: magistral yolunun şəhərin içərisindən keçən hissəsinin sökülüb ətrafdan salınması bu problemin qarşısını ala bilər. Bələdiyyənin rəisi və şöbə müdiri cavab olaraq ancaq başlarını buladılar və məmnun olmadıqlarını göstərdilər: bu olduqca mürəkkəb bir məsələdir, bunu bir çox yerlərdə müzakirə etmək lazımdır. Sonra da ikinci suala keçməyi xahiş etdilər.
Seilmannın dərnəyinin ikinci təklifi enerji mənbələri ilə bağlı idi. Dərnəyin rəhbəri əvəzedici mənbələrin tapılmasının mühümlüyünü bir neçə dəfə vurğuladı; İraqa qarşı müharibə aparıldığı, ərəb ölkələri ilə münasibətlərin getdikcə gərginləşdiyi bir vaxtda tək Yaxın Şərqdən gələn neftə ümid etmək olmaz. Rusiya qazına da tam bel bağlamaq olmaz. Putin bu gün kansler Şröderlə dost olsa da, yeni kanslerin gəlməsi ilə vəziyyət əks tərəfə dəyişə bilər. Buna görə lazımdır ki, Almaniyada hər bir yaşayış məskəni öz enerji mənbələrini yaratsın. Təbii tullantılardan başlamış ətrafdakı su hövzələrinin, küləyin, günəşin enerjisini toplamaq üçün cihazlar çoxdan yaradılıb, onların həm də Qrüntalda tətbiq edilməsindən söhbət gedir. Bir sözlə, Qrüntalda belə bir enerji qülləsinin qoyulmasının vaxtı çoxdan çatıb. Bu mövzu da deyəsən bələdiyyə rəisini heç açmadı:
- Wie viel wir dadurch die importierten Öl und Gas maximal ersetzen können, Herr Seilmann, wenn wir überall die neuen Energie – Türme bauen, Naturwerfen und alles Mögliche als die neuen Energiequellen verwenden (Əgər hər yanda yeni enerji qüllələri tiksək, təbii tullantılardan və başqa hər şeydən yeni enerji mənbələri kimi yararlansaq, bununla ən çoxu nə qədər idxal neft və qazını əvəz edə bilərik, cənab Seilmann)?
Seilmanın cavabı qısa oldu: on beş-iyirmi faiz, həm də Almaniyanın özünün kömür ehtiyatlarını daxil etməklə.
- Das heisst, wir sind weiterhin vom Nahen Ost und Russland abhängig und über achtzig Prozent vom Öl und Gas, die wir hier brauchen, aus diesen Ländern importieren müssen. Denn wir selbst kein Öl u Gas haben (Deməli, biz bundan sonra da Yaxın Şərqdən və Rusiyadan asılı olacağıq, çünki istifadə etdiyimiz neft və qazın səksən faizindən çoxunu bu ölkələrdən ixrac etməliyik. Axı bizim öz neftimiz və qazımız yoxdur).
Rəis bununla belə yeni enerji qurğusunun quraşdırılması ilə bağlı müzakirələr keçirməyə hazır olduğunu, bunun üçün hansı sənədləri və hesablamaları istədiyini dedi. Sonra isə üçüncü suala keçməyi xahiş etdi.
Seilmann dərnəyin ictimai istiqamətdə görmək istədiyi işlərdən birinin əcnəbilərlə ünsiyyətin yaradılması, onlara pulsuz sosial xidmətin göstərilməsi olduğunu dedi.
- Gute Idee! Wie will der Verein das organisieren (Yaxşı ideyadır! Bunu dərnək necə təşkil etmək istəyir)?
Seilmann isə məni göstərib dedi:
- Herr Ayaz Safarov sei bereit, sich dafür als Berater einzusetzen. Er ist auch Mitglied unseres Vereins (Cənab Ayaz Səfərov bunu tək məsləhətçi kimi həyata keçirməyə hazırdır. O da bizim dərnəyin üzvüdür).
Bələdiyyə rəisi mənim qəzetdə çıxan məqalələrimi oxuduğunu və indi bu işə hazır olduğuma sevindiyini dedi; bildirdi ki, buraya gələnlərin əksəriyyəti sadə insanlar olduğundan mühacirlər içərisində savadlı, oxumuş adamlara az-az rast gəlinir. Məhz mühacirlərin özündən belə bir şəxsin yerli hökumətin dəstəyi ilə əcnəbilərlə iş aparması olduqca müsbət haldır və ümidvericidir. Sonra da dedi ki, şəhərin bir neçə başqa qurumu ilə də danışıb bizi bu işin müzakirəsi ilə bağlı bələdiyyədə nə vaxt görüşə biləcəyimiz haqda xəbərdar edəcək.
Bundan sonra rəis və onun yanındakı ilə xudahafizləşib bələdiyyə idarəsini tərk etdik. Yolda Seilmann onların hər iksindən şikayət etdi, ən çıx da həmin şöbə müdirindən. O adamın ziyankar birisi olduğunu deyib, bələdiyyə rəisinə keçdi; bələdiyyə rəisi ilə əvvəllər həmişə yaxşı münasibətləri olub, bu gün dediklərinin bir qismini vaxtilə onunla müzakirə edib, amma şəhərə rəhbərlik edəndən bəri kişi elə bil dəyişib başqa adam olub.
Bələdiyyədən məktub bir neçə gündən sonra gəldi; rəis məni əcnəbilər üçün şəhərdə yaradılacaq yeni sosial xidmət haqqında bələdiyyə idarəsində keçiriləcək məşvərətə dəvət edir, burada həm də şəhərin bir sıra başqa qurumlarının da nümayəndələrinin iştirak edəcəyini bildirirdi.
Həmin günün axşamı Seilmannla görüşüb yenə də görüşə bir yerdə getdik. Bu dəfə şəhərin başçısı bizi bələdiyyənin vətəndaş otağında qəbul edirdi. Görüşə kimlər dəvət olunmamışdı: katolik kilsəsinin keşişi ilə incilçi (evangelist) kilsəsinin keşişi, bağça tərbiyəçisi ilə ibtidai sinif müəlliməsi və daha nə bilim nə kimi başqa qurumları təmsil edənlər...

(Ardı var)


Müəllif: Teleqraf.com