10 Avqust 10:16

Almaniyada yaşayıb yaradan, öz əsərləri ilə alman ədəbi mühitində sözünü deyə bilmiş Azərbaycan yazıçı-publisisti Vüqar Dəmirbəylinin “Sollar” povestini təqdim edirik. Əsər hissə-hissə nəşr edilir...

Vüqar Dəmirbəylinin əsərləri rus və alman dillərində nəşr edilib. Almaniyada çəkilmiş “Həyata aparan yol” (Der Weg in das Leben) qısa metrajlı və “Diananın xidmətçiləri" (“Dianas Bediener”) bədii filminin ssenari müəlifidir.

“Sollar” povestində iki məsələ mərkəzdə dayanır: 2004-2014-cü illərdə alman cəmiyyətinin amerikan-ingilis boyunduruğundan xilas olmaq, müstəqillik, azadlıq, demokratiya uğrunda apardığı mübarizə və alman gettolarında yaşayan əcnəbilərin ağır, üzüntülü, sevincsiz həyatı.

Qısaca giriş

Hər şey Bundestaqın - Ümumalman Məclisinin 2004-cü ilin payızında Hartz IV qanununu qəbul etməsindən sonra başladı. Onun müəllifi Hartz familiyalı bir deputat idi, özü də bu onun qırmızı-yaşıl hökumət, yəni sosial-demokratlarla yaşılların koalisiyası tərəfindən qəbul edilmiş dördüncü qanun layihəsi idi. Buna görə də bu qanuna Hartz IV deməyə başladılar. Yaxşı, bu Hartz zalım oğlu necə bir qanun layihəsi ortaya qoydu ki, bütün Almaniya bir-birinə dəydi?

Adətən belə hesab edilir ki, fransızlar üsyankar xalqdır və inqilabi ruha malikdirlər: görün, son iki yüz ildə onlarda neçə inqilab olub. Almanlara qalanda isə, onların işi ilk növbədə qanuna əməl etmək, hökumətin tələblərini yerinə yetirmək və nizam-intizamı, təmizliyi, səliqə-sahmanı gözləməkdir. İtaətsizlik edib küçələrə çıxmaq, nümayişlər keçirmək, barrikadalar qurmaq almanların işi deyil. Amma sən demə, almanların da üsyankar ruhu varıymiş, sadəcə onlara güclü bir təkan lazım imiş.

Hartz IV qanununun hökumət tərəfindən qəbul edilməsinə qarşı narazılıqlar əvvəlcə Şərqi Almaniyada, yəni keçmiş Almaniya Demokratik Respublikası ərazisində başladı. Almaniyanın əvvəllər sosialist rejimin hökmran olduğu şərqinin qərbinə birləşdirilməsi orada vəziyyəti bir yandan yüngülləşdirmiş, bir yandan isə daha da ağırlaşdırmışdı. Almaniyanın birləşməsinə lazım olan bir neçə trilyon markanı məlum idi ki, ən böyük qərbi alman şirkətləri və konsernləri ödəmişdilər. Almaniyanın birləşməsi elan olunan kimi də bu şirkətlər sözün əsil mənasında şərqə doğru hücuma keçdilər. Beləcə, hökumətin verdiyi dəstək və imtiyazlardan faydalanaraq həriflər tez bir zamanda, az qala ildırım sürətilə Şərqi Almaniyanı öz nəzarətləri altına aldılar. Keçmiş sosialist quruluşundan qalmış, SED (Almaniya Sosialist Birliyi) partiyasına və ictimai qurumlara aid olan yerləri, binaları, fabrikləri pulsuz — rəmzi olaraq bir marka ödəməklə ələ keçirdilər. Sosializmin cəngindən yenicə qurtarmış Şərqi Almaniya əhalisi indi də vəhşi, yırtıcı kapitalizmin əlinə düşdü. 2001 - ci ilin payızında «Terrorçuluğa qarşı mübarizə» elan edəndən az sonra isə Qərb kapitala böyük sərbəstlik verdi və öz yeni siyasətini «neoliberalizm» adlandırdı. Bu da “yırtıcı kapitalizmin” artıq Qərbi Almaniyada da öz zəfər yürüşünə başlamasına gətirib çıxardı.

Neoliberalizm siyasətinə keçilməsi əslində hər şey indən belə pulla alınıb-satılır demək idi. Məktəblər şagirdlərə, universitetlər tələbələrə, kitabxanalar oxuculara başqa cür yanaşmağa başladılar. Hər tərəfdə təmtəraq, bər-bəzək, parıltı yenə dəbə mindi.

Hartz IV qanununa görə işini itirənlər əvvəlki maaşlarına uyğun dövlət vəsaitini daha qabaqkı tək yeni iş tapana kimi yox, ancaq altı ay müddətində ala biləcəkdilər. Bundan sonra isə onlar sayı neçə milyona çatan işsizlər ordusuna qatılacaq və başqaları kimi ancaq mənzil kirayəsi və tibbi sığortaya və bir də acından ölməmək üçün ərzaq almağa çatacaq sosial yardım alacaqdılar. Hartz IV ilə həm də bir növ məcburi əmək həyata keçirilirdi. İşsizləri aldıqları yardımın müqabilində sosial idarələr hər cür təmizlik işlərində saatına bir avro əlavə ödəməklə işlədə bilərdilər. Bu cür işləməkdən imtina edənlərinsə aldığı yardım iki dəfə qismən kəsiləndən sonra üçüncü dəfə üç aylığa tam kəsilirdi. Bu qanunla yeni iş axtarma mərkəzi yaradılır, işsizlər, o cümlədən onların iş axtarması daha ciddi nəzarətə alınırdı.

Şərqi Almaniya əhalisi aydın məsələdir ki, kapitalistləşdirmə siyasətindən daha çox zərər çəkmiş, onların böyük hissəsi işini itirmişdi, yeni şəraitdə isə iş tapmaq onlar üçün qərblilərə nisbətən daha çətin idi. Şərqi Almaniyada başlayan etiraz nümayişləri bir azdan geniş vüsət almağa başladı. Keçmiş ADR — in şəhərləri bir-birinin ardınca ayağa qalxır, bu mübarizə təkcə yeni qanuna deyil, həm də bütövlükdə ölkədəki ictimai-siyasi duruma qarşı yönəlirdi.

Belə bir vəziyyətdə, heç kimin gözləmədiyi halda, artıq neçə ildən bəri təqaüddə olan məşhur Oskar Lafonten yenidən siyasətə qayıtdığını elan etdi. Lafonten uzun müddət SPD - yə, yəni Sosial demokratlar partiyasına başçılıq etmiş, amma nəyə görəsə kansler seçkilərində özünün deyil, onun müavini Şröderin namizədliyini irəli sürmüşdü. Bu da heç kimə sirr deyildi ki, Şröderin kansler seçilməsində onun rolu böyük olmuşdu. Bundan sonra da maliyyə naziri kimi kiçik bir vəzifə tutsa da, Lafonten əslində sosial-demokratlarla yaşılların yaratdığı yeni hökumət koalisiyasına qeyri-formal şəkildə başçılıq edirdi. Amma Şröderin buna uzun müddət səbri çatmadı və aradakı getdikcə artmaqda olan narazılıq gətirib ona çıxardı ki, Lafonten həm tutduğu vəzifədən, həm də partiya sədrliyindən istefa verdi. Cəmi altı ay sonra dərc etdirdiyi kitabında isə Lafonten kansler Şröderi və onun ətrafını kəskin tənqid edərək, bu siyasətin nəyə görə tezliklə iflasa uğrayacağından yazmışdı.

İstefasından beş il sonra Lafonten Hartz IV qanununa qarşı etirazların daha geniş vüsət aldığı Drezdenə yollanaraq kütləvi nümayişlərdə «Wir sind das Volk» («Bizik xalq») şüarı altında çıxış etdi və oradaca yeni partiya yaratmaq qərarı haqda məlumat verdi: Wahlalternative und soziale Gerechtigkeit (Seçki aletrnativi və sosial ədalət) partiyası, qısa WASG. Çoxları isə Lafontenin partiyasını sadəcə Ədalət partiyası adlandırmağa başladılar. Bundan sonra isə etiraz nümayişləri bütün Almaniyanı bürüdü.

Alman sosial-demokrat partiyası marksizm təlimi əsasında yaransa da, o hələ 1914-cü ildə, Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında, bolşeviklərin irəli sürdüyü radikal tələbləri qəbul etməmiş və marksist sözdə beynəlmiləlçi prinsiplərini qismən milli və vətənpərvərlik prinsipləri ilə əvəz etmişdi. Birinci Dünya müharibəsi sona yetəndən sonra yaranan Veymar Respublikasında sosial demokratlar aparıcı qüvvə olsalar da, kapitalizmə toxunmamış, bir qisim sosial islahatlar həyata keçirməklə kifayətlənmişdilər. Hitlerin qadağan etmiş olduğu SPD, müharibədən sonra Qərbi Almaniyada yenidən bərpa olunmuş, amma amerikanların yeritdiyi soyuq müharibə siyasəti nəticəsində güclü təzyiqə məruz qalmışdı. Nəticədə 1950-ci illərdə SPD sosializm ideyalarından tam imtina etmiş, sol mərkəzçi partiyaya çevrilmişdi. Amma Lafontenin indi Drezdendə etdiyi çağırışlar Sosial-demokrat partiyasının ilkin şüarları ilə qismən üst-üstə düşürdü və bu da tezliklə SPD daxilində onu müdafiə edən sol qanadın yaranmasına gətirib çıxardı.

SED (Almaniya Sosialist Birliyi) partiyasına qalanda isə, ADR-in süqutundan və Almaniyanın birləşməsindən sonra o özünü PDS (Partei des Demokratischen Sozialismus – Demokratik sosializm partiyası) adlandırırdı, amma bu partiyanın Almaniyanın şərqində belə nüfuzu getdikcə azalmaqda idi.

Bu deyilənlərin başqa tərəfi də vardı. Həmin hadisələr başlanmazdan bir az əvvəl alman kansleri Şröder xarici işlər naziri Joşka Fişerlə birgə amerikanların Səddam Hüseynə qarşı planlaşdırdıqları 2003-cü il hərbi kampaniyasında iştirak etməkdən imtina etdi. Alman hökuməti Jak Şirakın idarə etdiyi Fransa və Putin Rusiyası ilə birləşib bir növ İraq müharibəsinə qarşı siyasi koalisiya yaratdı. Bunun məhz İkinci Dünya müharibəsindən sonra hələ də Amerikanın buxovlarından tam azad olmamış Almaniyaya və xüsusən də onun kanslerinə baha oturacağını çoxları qabaqcadan deyirdilər.

SOLLAR

Ədalət partiyası

Bir dəfə “Grüntaler Zetung” qəzetində gözümə maraqlı bir elan dəydi. Burada deyilirdi ki, Lafontenin yenicə yaratmış olduğu WASG - Ədalət partiyası öz bölgə təşkilatını təsis etmək üçün Qrüntalda tezliklə yığıncaq keçirəcək və kim istəsə, burada iştirak edə bilər.

Yığıncaq Qrüntalın mərkəzindəki restoranlardan birində, daha doğrusu onun arxasındakı kiçik yığıncaq zalında keçirilirdi. Mən gələndə içəridə artıq iyirmiyə yaxın adam toplaşmışdı. İçəridəkiləri salamlayandan sonra yer seçib oturdum və ətrafıma göz gəzdirdim. Oturanlardan kimlərisə tanıyırdım, bəziləri iləsə ən azından bir neçə dəfə şəhərdə qarşılaşmışdım. Yığıncağı aparan təxminən əlli yaşında bir adam idi. O özünü Simon kimi təqdim etdi və sözə başladı:

- Wir sind heute hier um die Gründung der Lokalabteilung der Partei WASG zu erklären (Biz bu gün buraya yığışmışıq ki, Ədalət partiyasının yerli özəyinin açılmasını bəyan edək).

Sonra Simon Qrüntaldakı partiya özəyinin Koblenzə bağlı olduğunu dedi və bildirdi ki, oradakı, bizim bölgə üçün əsas olan, partiya özəyi bugünkü yığıncağımızın qərarını gözləyir.

Bunun ardınca başladı nə başladı: iştirakçılar bir-birinin sözünü kəsə-kəsə, öz fikirlərini bildirməyə, bir-birinin ardınca suallar yağdırmağa başladılar. Həmin axşamkı yığıncaqda o vaxta qədər heç yanda eşitmədiyim, heç əvvəllər təsəvvür də eləmədiyim cəsarətli fikirlər səsləndi. Buraya yığışanlar hökuməti qəbul eləmək istəmir, ona necə alternativ yaratmaq haqqında fikirlər söyləyirdilər. Həmin axşam ən çox diqqətimi çəkənlərdən biri kepkalı və nisbətən yaşlı bir adam oldu: Qünter. Qünterin bütün davranışı nasional sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsindən əvvəl Almaniyada meydan sulayan köhnə sosial-demokratların, sol kommunistlərin, trotskiçilərin davranışını xatırladırdı.

Qünter ədalətli cəmiyyət və sosial ədalət ideyalarının istər sosial-demokratlar, istərsə də kommunistlər tərəfindən necə sui-istifadə edildiyindən və ayaqlar altına salınıb tapdandığından şikayət etdi:

- Es ist sehr wichtig, dass in der Gesellschaft die Freiheit und die Wohl herrschen. Die Politiker stören das, egal zu welcher Partei sie auch gehören. Deswegen soll es zur Selbstverwaltung in jedem Ort kommen. Wie kann ein Politiker, der in Berlin sitzt, die Probleme, die wir hier in Grüntal haben, lösen? Wir müssen uns selbst um unsere Probleme kümmern (Cəmiyyətdə ədalətin və firavanlığın hökm sürməsi çox mühümdür. Buna mane olan isə siyasətçilərdir, hansı partiyadan olursa olsunlar. Buna görə də hər yerdə yerli özünüidarəetmə yaradılmalıdır. Yoxsa Berlində oturan bir siyasətçi bizim burada Qrüntaldakı problemlərimizi necə həll edə bilər axı? Problemlərimizi həll etməyin qayğısına da biz özümüz qalmalıyıq).

“Aha, bu anarxistdir”, - deyə düşündüm.

Simon ondan sonra söz aldı və dedi ki, sosial-demokratların da, kommunistlərin də vaxtı keçib. Sosial-demokratlarla kommunistlər hakimiyyətdə olanda göstərdilər ki, onların ideyaları ilə insanları xoşbəxt etmək mümkün deyil. Hitlerin Nasional sosialist fəhlə partiyası isə hakimiyyətə bu adla gəlmişdi: alman xalqını Versal sülh müqaviləsinin ağır nəticələrindən, iqtisadi böhrandan, işsizlikdən qurtarmaq. Stalinizmin və hitlerizmin həm öz ölkələrində, həm də dünyanın bir çox ölkələrində nə fəsadlar törətdiyini hamı yaxşı bilir. Sosializmdən keçmiş Almaniya Demokratiya Respublikasında nə kimi ağır nəticələrin miras qalması da məlumdur və bu indi də orada həyatı ağırlaşdırır. Bununla belə ədalətli cəmiyyət, sosial ədalət insanların ümdə arzusu olaraq qalır.

“Wir wollen die Gerechtigkeit erreichen, damit die Menschen auch gerecht gehandelt werden können, wir wollen, dass die Menschen davon auch gut leben können, was sie von ihrer Arbeit verdienen. Wir lassen es nicht zu, dass in unserer Gesellschaft alles nur das Geld entscheiden würde. Wie in einem alten deutschen Sprichwort: hast du was, bist du was, hast du nichts, bist du nichts (Biz istəyirik ədalətə nail olaq, biz istəyirik insanlarla ədalətlə davranılsın, biz istəyirik ki, insanlar işləyib qazandıqları puldan həm də yaxşı yaşaya bilsinlər. Biz imkan verməyəcəyik ki, bizim cəmiyyətdə hər şey pul ilə həll olunsun. Köhnə bir alman məsəlində deyilən kimi: pulun varsa, özünün də dəyərin var, pulun yoxsa, dəyərin də yoxdur).

Mənim yanımda hamının Hans dediyi, təxminən otuz yaşında iri gövdəli bir gənc oturmuşdu. O müzakirələrə sakitcə qulaq asır, özü isə danışmırdı. Hansın yanındakı orta yaşlı bir qadın ondan aradabir nə isə soruşur, Hans isə ona ancaq başını tərpətməklə cavab verirdi. “Bəlkə bu laldır?” - deyə düşündüm. Hər halda yığıncaqdan sonra özüm ondan nə isə soruşmaq istəyərdim.

Amma bundan əvvəl söz istəyib özümü təqdim etdim:

- Ich heiße Ajas Safarov. Ich bin geboren und aufgewachsen in der ehemaligen Sowjetunion, selbst komme aus Aserbaidschan. Ich möchte hier über die Probleme der Ausländer sprechen. Das Wort Ausländer wurde heute zum Schimpfwort in Deutschland und es gibt hier niemanden, der die Ausländer unterstützt (Mənim adım Ayaz Səfərovdur. Mən keçmiş Sovet İttifaqında anadan olmuşam və orada boya-başa çatmışam, özüm isə əslən Azərbaycandanam. Mən istəyirəm burada əcnəbilərin problemlərindən danışam. Bu gün əcnəbi sözü Almaniyada söyüş kimi istifadə olunur və bir kimsə yoxdur ki, əcnəbiləri müdafiə etsin).

Simon dedi ki, buradakıların mənə məmnuniyyətlə qulaq asmağa hazır olduğuna inanır, amma indi yığıncağın vaxtı sona yetdiyindən çıxışımı gələn dəfəyə hazırlamalıyam. Sonra da Simon bir həftə sonra Qrüntaldan bir az aralıdakı Linden şəhərində toplanacağımızı deyib bugünkü yığıncağı bağlı elan etdi. Mən isə dağılışmazdan əvvəl imkan tapıb Hansdan özü haqqında bəzi şeylər soruşa bildim. Hans birinci növbədə bildirdi ki, onun nənəsi Hitlerin vaxtında rejimə müqavimət göstərdiyinə görə xeyli müddət konslagerdə qalıb.

Yığıncaqdan sonra da Hansla və Qünterlə yolumuz bir düşdü. Hansın dili açılmışdı; indi o özü həvəslə nənəsindən, onun nasional sosialist rejiminə qarşı apardığı mübarizədən danışırdı. Qünter isə Hans gedəndən sonra mənə ondan şikayətləndi:

- Hans sympathisiert mit den Kommunisten. Man soll diesen keine Chance geben, unsere Bewegung zu zerstören (Hans kommunistlərə rəğbət bəsləyir. Bunlara imkan vermək olmaz ki, bizim hərəkatı dağıtsınlar).

- Was meinen Sie (Nəyi nəzərdə tutursunuz)? – deyə Qünterdən soruşdum.

Cavab olaraq Qünter mənə öz gəncliyindən, 1960-cı və 1970-ci illərin tələbə hərəkatından danışdı.

- Wir träumten von einem freien und demokratischen Land und kämpften darum. Wer und wie die kommunistische Lehre hinein gebracht hatte, haben wir damals sogar nicht gemerkt. Als Ergebnis ging die Bewegung unter, die anderen radikalisierten sich und wurden zu marxistischen Terroristen. Rote Armee Fraktion nannten sie sich. So etwas darf nie wieder geschehen (Biz özümüzə azad və demokratik bir ölkə arzulayırdıq və onun uğrunda mübarizə aparırdıq. Kommunist təlimini kim və necə bizim hərəkata gətirdi, onda heç sezmədik də. Bunun nəticəsində hərəkat tənəzzülə uğradı, digərləri isə daha da radikallaşdılar və marksist terrorçu oldular. Onlar özlərinə “Qızıl Ordu fraksiyası” deyirdilər. Buna bir daha imkan vermək olmaz).

Biz azdan Qünterlə də ayrıldıq. Ayrılarkən o mənə dedi:

- Es freut mich sehr, dass so jemand wie Sie heute auch dabei sind. Sie haben dort die Schrecke des Kommunismus erlebt und können die anderen davon warnen. Es gibt hier immer noch Leute, die eine romantische Vorstellung über den Kommunismus und Marxismus haben. Sie können uns aber davon erzählen wie diese in der Realität waren (Bu məni çox sevindirir ki, bu gün Sizin kimi bir adam da bizim yanımızdadır. Siz orada kommunizmin dəhşətlərini görübsünüz və başqalarını bu haqda xəbərdar edə bilərsiniz. Burada hələ də bəzi adamlar kommunizm və marksizm haqqında romantik təsəvvürlərə malikdirlər. Amma Siz bizə bunun reallıqda necə olduğundan danışa bilərsiniz).

Lindendəki yığıncaq da bir restoranın tədbirlər üçün nəzərdə tutulmuş arxa zalında keçirdi. yığıncaq elan edilməmişdən ofisiantlar gəlib bizdən nə içmək istədiyimizi soruşdular, mən də alma şərabı sifariş etdim.

Yenə də məclisə Simon rəhbərlik edirdi. Onun yanında bir nəfər hündür boylu, qara dəri şalvar geyinmiş adam da var idi. Simon onu təqdim edib dedi ki, bu adam Koblenzdən gəlib, oradakı partiya özəyinin rəhbərliyindəndir. O da çıxış edib Sosial ədalət və seçki alternativi partiyasının necə mühüm bir vaxtda meydana gəlməsindən, bu gün Almaniyada həqiqi azadlıq və birbaşa demokratiya uğrunda mübarizə aparmaq üçün yeni şərait yarandığından danışdı. Simon qonağa təşəkkür edib, yenidən nitqə başladı:

“Was ist die direkte Demokratie? Das bedeutet, dass nicht jemand von oben es uns mehr diktiert wie wir leben müssen und uns es einredet wie wir frei und glücklich sind, weil er an der Macht ist! Die direkte Demokratie bedeutet, dass wir selbst unser Schicksal und unser Leben in eigene Hand nehmen und uns entscheiden wie wir leben müssen. Das ist die direkte Demokratie (Birbaşa demokratiya nədir? Bu o deməkdir ki, daha bizə heç kim yuxarıdan necə yaşamalı olduğumuzu diktə etmir, bizə təlqin etmir ki, bizlər xoşbəxt və azadıq ona görə ki, hakimiyyətdə məhz odur. Birbaşa demokratiya o deməkdir ki, biz taleyimizi və həyatımızı özümüz ələ alırıq və özümüz də necə yaşayacağımız haqqında qərar veririk)!

Simondan sonra yenə də bir neçə nəfər danışdı; danışanlar yenə də əsasən hökumətin siyasətini tənqid etdilər. Yaşıllar partiyasının yerli özəyinin sədri bir qadın idi, o da yığıncaqda qonaq kimi iştirak edirdi və nəhayət dözməyib hökuməti müdafiəyə qalxdı.

- Ihr werdet jetzt sehen, wer in Deutschland an die Macht kommt, wenn die rote-grüne Regierung aufgelöst wird (Əgər qırmızı-yaşıl hökumət (sosial-demokratlarla yaşılların koalisiyası) ləğv edilsə, siz kimin hakimiyyətə gələcəyini görəcəksiniz).

Yer-yerdən çoxu dedi ki, yaxın vaxtlarda qırmızı-yaşıl hökumətin ləğv ediləcəyi gözlənilir. Çünki bu hökumət İraq müharibəsində amerikanlara dəstək vermədi. Amerikanlardan dəstək almayan bir hökumətin Almaniyanı idarə etməsi isə olduqca çətin bir məsələdir. Bəziləri isə Merkelin indi alman kansleri olmaq üçün böyük imkan qazandığını dedilər: çünki bu qadının amerikanpərəst olması çoxdan məlum idi.

Müzakirənin bu qızğın yerində Simon yığışanlardan sakit olmağı xahiş etdi və sonra da məni göstərib dedi:

- Auf der letzten Versammlung habe ich einem Herrn versprochen, ihm heute Wort zu geben; er will über die Probleme der Ausländer sprechen. Ja bitte schön! Wie hören Ihnen zu (Son yığıncaqda mən bir cənaba vəd etdim ki, bu gün ona söz verəcəyəm; o bizə əcnəbilərin problemləri haqqında danışmaq istəyir. Hə buyurun! Biz Sizə qulaq asırıq)!

Mən masanın arxasından qalxdım və sözə başladım.

- Ich heiße Ayaz Safarov. Das letzte Mal sprach ich davon, wie das Wort Ausländer in Deutschland zu einem Schimpfwort wurde. Warum ist dazu gekommen ist, ist es wichtig zu wissen (Sonuncu yığıncaqda mən bəyan etdim ki, „əcnəbi“ sözü Almaniyada söyüş kimi işlənməkdədir. Buna gətirib çıxaran nədir, bunun özünü bilmək mühümdür).

Sonra mən dedim ki, hakimiyyətdə olan Yaşıllar partiyası özünü sözdə əcnəbilərin müdafiəçisi kimi göstərsə də, əməldə bunu etmir. Bu gün Almaniyada milyonlarla əcnəbi yaşayır, onların içərisində xeyli Almaniya vətəndaşı olanları da var. Bu insanları müdafiə edən, onların sözünü deyən bir siyasi qurum isə yoxdur. Bu gün “paralel cəmiyyətlər” deyilən gettolarda yaşayan insanlar köməksiz və ümidsizdirlər. Onlar çox vaxt bu gettolardakı dağıdıcı qüvvələrin əlində bir oyuncağa çevrilirlər. Bu insanların vəziyyəti heç kimi maraqlandırmır, nə hökuməti, nə də müxalifət partiyalarını. Amma əgər bu cür davam edərsə, bir gün gettolarda insanlar üsyana qalxa bilərlər. Bunun isə necə və nə ilə nəticələnəcəyini heç kim bilmir.

- Was sollen wir jetzt tun (Biz indi nə etməliyik)? – Simon məndən soruşdu.

Mənsə cavabında dedim ki, ən birincisi elə etmək lazımdır ki, gettolardakı vəziyyət alman ictimaiyyətinə çatdırılsın. Sonra da dəfələrlə bu mövzuya aid məqalələri qəzetlərə təklif etsəm də, bunu heç kimin dərc etmək istəmədiyindən danışdım. Gettolarda yaşayan insanlar özləri məmnuniyyətlə alman ictimaiyyəti ilə ünsiyyətdə olmaq istəyərdilər, amma onların belə bir imkanı yoxdur. Yeni yaranmaqda olan partiya belə bir məsələni öz üzərinə götürə bilər: ayda bir dəfə gettolardakı insanları ziyarət etmək, onlarla ünsiyyət yaratmaq, onlara alman dili öyrətmək.

Mənim bu təklifimə cavab olaraq Simon dedi:

- Wir wollen sowieso die Menschen in unserem Kreis besuchen, mit ihnen Gespräche führen. Für die Menschen in den Parallelgesellschaften braucht man ein spezielles Programm und noch jemanden, der es übernimmt, dieses Programm zu leiten und zu verwirklichen. Könnten Sie das übernehmen, Herr Safarow? Sie kennen sich in der Situation der ausländischen Mitbürger gut aus; ich habe nun so einen Eindruck bekommen auf jeden Fall (Biz onsuz da bölgəmizdəki insanları ziyarət etmək, onlarla söhbət aparmaq istəyirik. Paralel cəmiyyətlərdəki insanlar üçün xüsusi proqram lazımdır, həm də bir şəxs bu proqrama rəhbərlik etməli və onun həyata keçirilməsini öz üzərinə götürməlidir. Siz bunu üzərinizə götürə bilərsinizmi, cənab Səfərov? Siz əcnəbi həmvətəndaşların vəziyyətini yaxşı bilirsiniz; hər halda məndə belə bir təəssürat yarandı).

Bu mənim üçün gözlənilməz idi. Ona gərə də belə cavab verdim:

- Vielen Dank für Ihr Vertrauen! Ich muss aber noch überlegen (Etibarınıza görə çox sağ olun. Amma mən hələ bir az fikirləşməliyəm).

Mən yenidən oturandan sonra ətrafda bir neçə nəfər dediklərimi müzakirə etdi.

- Das ist Ajas Safarov: ich kenne ihn. Er schreibt für die Zeitung Koblenzer Nachrichten (Bu Ayaz Səfərovdur: mən onu tanıyıram. O “Koblenzer Nachrichten“ qəzeti üçün yazır), - dedi biri.

Başqa bir neçə nəfər də mənim bu qəzetdə və başqa qəzetlərdə çıxmış olan məqalələrimi oxuduqlarını dedilər.

Yığıncaqdan sonra çoxu maşınlara doluşub getdilər, mən, Hans və Qünter qatarla qayıtmalı olduq. Hans mənim bugünkü yığıncaqda səsləndirdiyim fikri bəyəndiyini dedi və razılaşdı ki, Almaniyada heç kim əcnəbilərin problemləri ilə maraqlanmır və onları öz ümidlərinə buraxıblar. Qünter isə bu sahədə konkret addımlar atmağın mühümlüyünü qeyd etdi. Hans Qrüntal ilə Lindenin arasındakı kiçik bir qəsəbədə qalırdı, oraya çatanda bizimlə sağollaşıb qatardan düşdü. O gedəndən sonra isə Qünter mənə dedi:

- Die ausländischen Gettos in Deutschland sind ein großes Problem. Das ist aber eine lange Geschichte. Und hier hängt nicht alles von Deutschland ab (Almaniyadakı əcnəbi gettoları böyük problemdir. Amma bu uzun bir tarixdir. Həm də burada heç də hər şey Almaniyadan asılı deyil).

Qünterlə Qrüntalın vağzalında ayrıldıq. O mənə yenə də bəzi qisim adamlardan hərəkatı qorumağın mühümlüyünü deyəndən sonra avtobusa minib getdi. Mən isə piyada mənzilimə yol aldım.

Növbəti yığıncaq yenə də həmin Qrüntaldakı restoranın tədbir otağında keçirdi. Bu dəfə gələnlərin sayı daha çox idi. Simon yenidən yığıncağı açıq elan edib sözə başladı:

- Unsere Bewegung nimmt immer größere Maßstäbe an. Immer mehr Menschen wollen sich an uns anschließen. Hier geht es nicht nur um die soziale Gerechtigkeit, hier geht es um die Gerechtigkeit überhaupt. Seit vierzehn Jahren ist Deutschland wiedervereinigt. Ostdeutschland ist nun befreit vom Sozialismus. Norddeutschland, das mehrere Jahrzehnte nach dem Kriegsende als amerikanische Kolonie galt, ist danach wieder unabhängiger geworden. Obwohl sind wir in vielem noch weiterhin von den USA abhängig. Wie haben nun auch eine neue Situation: viele osteuropäische Länder sind einige Monate her die Europäische Union beigetreten. Man soll nun auch wissen, wie wir uns in der neuen Realität orientieren müssen. NATO hat nach dem Angriff nach Afghanistan einen neuen Krieg gegen den Irak angefangen. Noch ein wichtiges Problem ist der vorstehende EU-Beitritt der Türkei. Wir sollen uns zu allen diesen Problemen äußern (Bizim hərəkatımız getdikcə daha böyük vüsət alır. Get-gedə daha çox insan bizə qoşulmaq istəyir. Burada söhbət təkcə sosial ədalətdən getmir, həm də ümumiyyətlə ədalətdən gedir. On dörd ildir ki, Almaniya yenidən birləşib. Şərqi Almaniya sosializmdən qurtarıb, Qərbi Almaniya uzun müddət Amerika müstəmləkəsi olduqdan sonra yenidən daha çox müstəqillik qazanıb. Baxmayaraq ki, biz çox şeydə yenə də ABŞ - dan asılıyıq. Biz indi həm də yeni şəraitdəyik: bir çox Şərqi Avropa ölkələri bir neçə ay əvvəl Avropa İttifaqına üzv olublar. Bunu da bilmək vacibdir ki, biz yeni şəraitdə necə davranmalıyıq. NATO Əfqanıstana hücum etdikdən sonra İraqa qarşı yeni müharibə başlayıb. Mühüm məsələlərdən biri də Türkiyənin Avropa İttifaqına üzv olması məsələsidir. Biz gərək bütün bu problemlərə öz münasibətimizi bildirək).

- Man soll eins nicht vergessen: die vierzehn neue EU-Länder sind zunächst NATO beigetreten, dann EU. Jetzt kommt es in Frage: wessen Wille ist das, die neuen EU-Länder, wessen Wille ist das, der EU-Beitritt der Türkei (Bir məsələni unutmaq olmaz: yeni on dörd Aİ ölkələri əvvəlcə NATO-ya üzv oldular, bundan sonra Aİ-yə. Buna görə sual yaranır: yeni Aİ - ölkələri kimin iradəsidir, Türkiyənin Aİ-yə daxil olması kimin iradəsidir)? - Qünter oturanlara xitabən soruşdu.

- Das ist Wille Washingstons (bu Vaşinqtonun iradəsidir), - yerbəyerdən dilləndilər.

- Das meine ich auch (Mən də bu fikirdəyəm), - dedi Qünter.

Bu dəfə başqa bir adam yerindən qalxdı və özünü Seilmann kimi təqdim etdi. Seilmann dedi ki, onun təşəbbüsü ilə Qrüntalda neçə ildir bir dərnək fəaliyyət göstərir. Dərnəyin əsas məqsədi həm yerli, həm də qlobal problemlərlə məşğul olmaqdır. Qrüntalın həm ekoloji, həm də sosial problemləri var, dərnək birinci növbədə bunların həlli üçün çalışmağı qarşısına məqsəd qoyub. Əsas problemlərdən biri də Seilmanna görə əcnəbilərlə ünsiyyətin olmaması idi. Sonra da kişi mənim dediklərimə qüvvət verdi və dedi ki, bu sosial problemdir və onunla məşğul olmaq vaxtı çatıb. Onun dərnəyi Qrüntalda bu problemin həlli üçün səy göstərməyə hazırdır. O özü isə yeni partiyanın üzvü olmaq istəyir, həm də ümid edir ki, onun dərnəyinin fəaliyyəti partiyanın fəaliyyəti ilə üst-üstə düşəcəkdir.

Yığıncaq bitəndən sonra Seilmann mənə yaxınlaşdı, əcnəbilərin problemləri ilə bağlı dediklərimin çoxu ilə razı olduğunu dedi və sonra da məni gələn bazar günü, saat üçdə birgə qəhvə içmək üçün evinə dəvət etdi.

Seilmann Qrüntalın kəndlərindən birində yaşayırdı. Mən oraya velosipedlə getdim və çətinlik çəkmədən də onun evini tapdım. Xanım Seilmann məni gülərüzlə qarşıladı; bir azdan isə diqqətimə çatdı ki, bu qarayanız, sadə qadının əsas işi hər şeydə ərinin dediyinə qulaq asmaqdır. Mən isə yumşaq təbiətli adam təsiri bağışlasa da, Seilmanın avtoritar bir ailə başçısı olduğunu başa düşdüm.

Ər-arvad hər ikisi artıq təqaüddə idilər, üç övladlarından ikisi Qrüntalda, biri isə Almaniyanın cənubunda yaşayırdı.

- Das ist gut, dass zu uns auch manchmal solche Leute kommen wie Sie, Herr Safarov. Ich kannte Sie auch früher, ich habe viele Artikel von Ihnen gelesen (Yaxşı ki, bəzən bizə Sizin kimi adamlar da gəlir, cənab Safarov. Mən Sizi əvvəldən tanıyırdım, xeyli məqalənizi oxumuşam).

Seilmann mənə bir az da öz dərnəyinin fəaliyyətindən, hələ çox iş görmək istədiklərindən danışdı. Sonra da dedi ki, dindar adamdır, amma onun üçün din kilsəyə gedib ibadət etmək demək deyil. Dindar olduğuna görə də uzun müddət CDU - Xristian-demokratlar partiyasının üzvü olub. Amma son vaxtlar partiyanın tutduğu mövqe, xüsusən də 11 sentyabr hadisələri ilə əlaqədar müsəlmanlara qarşı etdiyi çağırışlar onu qane etmədiyindən partiyadan çıxıb. Şəxsən özünün müsəlmanlarla problemi yoxdur və istəyir ki, onlarla arada qarşılıqlı ünsiyyət və hörmət yaransın.

- Sind Sie selbst auch Moslem, ja? (Siz özünü də müsəlmansınız elə deyilmi)?

Bunu almanlara izah etməyin nə qədər çətin olduğunu yaxşı bilirdim. Burada cəmiyyətdən tam izolə edilmiş toplum halında yaşayan islam fundamendalistlərindən başqa müsəlman görməyən almanlar hamını onlarla ölçür, guya ki müsəlmanlığın bu cür yaşamaq demək olduğunu zənn edirdilər.

Mən isə ona başa salmağa çalışdım ki, dünyəvi müsəlmanam. Yəni ki, Allaha inanıram, amma belə hesab etmirəm ki, gündə beş dəfə namaz qılmaq vacibdir. Din mənim üçün Yaradan ilə aranda yarada biləcəyin səmimiyyətdir, nə qədər səmimi olub, pis əməllərdən uzaq dursan, Allaha bir o qədər yaxınlaşa bilərsən. Sonra da bütün dinlərə qarşı dözümlü olduğumdan dedim.

Bunların Seilmanna nə dərəcədə çatıb-çatmadığını başa düşmək çətin idi, çünki ərz etdiklərimə o heç bir münasibət bildirmədi və əvəzinə məndən soruşdu:

- Sind Sie bereit, sich für die Ausländer in unserer Stadt einzusetzen (Siz bizim şəhərdə əcnəbilər üçün işləməyə hazırsınızmı)?

Mən bir az özlüyümdə götür-qoy edib ona müsbət cavab verdim. Seilmann dedi ki, onun dərnəyi yeni yaranmaqda olan Ədalət partiyası ilə birlikdə əcnəbilərlə iş aparmaq istəyir. Mən isə bu işin birbaşa icraçısı ola bilərəm. Sonra mənə vəd etdi ki, yaxın günlərdə bununla bağlı proqram hazırlayacaq və gələn yığıncaqda bunu təqdim edəcək.

Mən Seilmannlardan ayrılıb piyada evə qayıdanda elə hey mədəniyyətlər arasında mübadilənin, qarşılıqlı anlaşmanın mümkün olub-olmadığını fikirləşirdim. Axı nədir, görəsən, buna mane olan?

Partiyanın növbəti yığıncağında Simon elan etdi ki, artıq hərəkat bütün Almaniyanı bürüməkdədir, hakimiyyət də artıq yeni hərəkatla dil tapmağa çalışır. Ən mühümü isə odur ki, bir neçə gündən sonra Lafonten üç gündən Koblenzə gələcək və yeni partiyanın tərəfdarları qarısında çıxış edəcək. Kim istəyirsə, həmin görüşə elə buradan bir yerdə gedə bilərik. Seilmann mənimlə olan söhbətin mövzusunu burada bir daha bəyan etdi, bir daha əcnəbilərlə ünsiyyət qurmağın vacibliyindən danışdı.

- Wenn die Partei Herrn Safarov unterstützen wird, wird unser Verein das auch tun (Cənab Səfərova partiya dəstək versə, bunu bizim dərnək də edəcəkdir), - dedi kişi.

Simon isə cavabında ərz etdi ki, bu məsələ ilə gələn partiya yığıncağında məşğul olmaq mümkündür. Başqa bir məsələ də var ki, söhbət təkcə Qrüntaldakı partiya özəyinin əcnəbilərlə əlaqə yaratmasından getmir, söhbət birinci növbədə alman cəmiyyəti ilə əlaqə yaratmaqdan gedir. Yəni ki, cəmiyyətlə əlaqə yaratmaq, həm də əcnəbilərlə əlaqə yaratmaq deməkdir. Gettolara qalanda isə partiyanın qarşısına qoyduğu məqsəd onların ləğv edilməsidir: burada yaşayan əcnəbilər alman cəmiyyətinə qaynayıb qarışmalı, onun üzvü olmalıdırlar. Partiya isə bu işdə onlara köməklik göstərməyə hazırdır. Cənab Səfərovun bu istiqamətdə atdığı hər bir addım isə partiyanın dəstəyini alacaqdır.

Üç gündən sonra Koblenzə qatarla bir yerdə getdik: mən, Qünter və Hans. Şəhərin meydanlarından birində mitinq üçün icazə alınmışdı, meydanın özündə isə adam əlindən tərpənmək olmurdu. Tribunada Ədalət partiyasının Koblenzdə yerləşən və bizim bölgə üçün əsas olan özəyinin rəhbərləri dayanmışdılar, Hans onların arasındakı qırx-qırx beş yaşlarında bir qadını mənə göstərib dedi.

- Das ist Linda - die Leiterin der Parteiabteilung in Koblenz (Bu Lindadır – Koblenz partiya özəyinin rəhbəri).

Linda isə birdən kənara çəkilib əl telefonu ilə danışmağa başladı, sonra isə sonra qabağa çıxıb dedi:

- Oskar Lafonten ist in Koblenz angekommen. Er ist schon unterwegs zu unserem Platz. In zehn Minuten werde er hier sein: er hat mir das gerade telefonisch mitgeteilt (Oskar Lafonten Koblenzdədir. O artıq bizim meydana yol alıb. On dəqiqədən sonra burda olacaq: o özü mənə indicə bunu telefonda dedi).

Meydandakılar bu xəbəri sevinclə qarşıladılar və əl çalıb Lindanı alqışladılar. Mən dönüb meydana göz gəzdirdim: burada hər cür ünsür gözə dəyirdi. Bəziləri əllərində “Lafonten, du wirst der nächste Bundeskanzler” (Lafonten, sən növbəti kansler olacaqsan) şüarını tutmuşdular, bir qisim hökumət əleyhinə durmadan çağırışlar edirdi, kimlərsə də meydanı gəzib cürbəcür vərəqələr paylayırdı. Saqqallı, uzun saçlı bir kişi mənə yaxınlaşıb kiçik bir qəzet verdi. Qəzetin adı “Spartakist” (Spartakçı) idi: qəzet isə “Spartak” qrupunun bərpa edilməsini təbliğ edirdi. Mən “Spartakın” vaxtilə Roza Lüksemburq və SPD-nin yaradanlardan biri olan Vilhelm Libknextin oğlu Karl tərəfindən təşkil edildiyini bilirdim. Bu da mənə məlum idi ki, bu qurum həmin vaxtlar Almaniyada kommunist inqilabı etməyi planlaşdırırdı. “Spartakın” hər iki rəhbərinin Veymar hökuməti tərəfindən həbs edilib, sonra da gizlicə öldürülmüş olduqlarını da bilirdim. İndi belə bir radikal qrupun bərpa edilməsinə çağırış yadıma Qünterin dediklərini saldı; deməli, Qünter əbəs yerə keçmiş kommunistlərin fəallaşmaq təhlükəsindən və bununla da yenicə cücərməkdə olan azadlıq və ədalət uğrundakı hərəkata zərər vura biləcəklərindən ehtiyatlanmırmış.

Az keçmiş Lafonten doğrudan da tribunada göründü. Sosial Demokrat Partiyasının keçmiş rəhbəri alqışlar altında nitqinə başlayıb meydanda bu qədər adamın toplanmasına sevindiyini dedi. Sonra da alman hökumətinin siyasətini, Amerika və NATO-nun “Terrorizmə qarşı mübarizə” şüarı altında Yaxın Şərqdə yeni işğalçılıq müharibələri, yeni səlib yürüşləri başladığını qeyd etdi. Bizləri isə möhkəm durmağa, siyasi yalan və uydurmalardan xilas olmaq, ədalət və həqiqi demokratiyanın cəmiyyətdə bərqərar olması uğrunda daha əzmlə mübarizə aparmağa çağırdı.

Onu yenidən möhkəm alqışladılar. Mən isə Lafontenin qocaldığını düşündüm; hər halda bu bir neçə il əvvəl, təqaüdə getməmişdən qabaq öz fövqəl fəallığı ilə seçilən həmin Lafonten deyildi.

Mən Qünteri və Hansı meydanda gözdən itirdiyimdən geriyə tək qayıtmalı oldum. Meydanda görüb keçirdiklərimdən bir qədər dilxor idim, ən çox da Lafontenin başladığı bu hərəkata nə nəzarət edə bilmək, nə də onu uğurla davam etdirmək iqtidarında olmadığını başa düşməyim məni məyus edirdi. Keçmiş kommunist şüarlarının, qismən də olsa, yenidən meydanda səslənməsi isə hərəkatın əleyhdarlarına ona qarşı daha güclü kartlar verəcəkdi.

Qayıdandan sonra Seilmanla zəngləşib bir daha əcnəbilərlə iş aparılması məsələsini müzakirə etdik. O gələn yığıncaqda özü bununla bağlı çıxış etməyə hazırlaşdığını dedi.

Növbəti yığıncağa isə şəhərdə görüşüb bir yerdə getdik. Lap əvvəldə söz alan Seilmann dedi:

- Nächste Woche hat der Vorstand unseres Vereins einen Termin beim Bürgermeister. Wir werden mit ihm auch über die geplante Arbeit mit den ausländischen Mitbürgern dort reden. Dass Herr Safarov dafür bereit sei, sich dabei ehrenamtlich einzusetzen, ist eine gute Möglichkeit für uns (Gələn həftə bizim dərnək rəhbərliyi bələdiyyə rəisi ilə görüşəcək. Biz onunla həm də əcnəbi vətəndaşlarla planlaşdırılan iş haqqında danışacağıq. Cənab Səfərovun bunu ictimai iş kimi öz üzərinə götürməyə hazır olması isə bizim üçün yaxşı imkandır).

Yığıncaq iştirakçılarının çoxu Seilmanın dediklərini maraqla qarşıladı. Bir neçə nəfər də Qrüntalda əcnəbilərə belə bir ictimai xidmətin yaradılmasının onlar ilə alman cəmiyyəti arasında ünsiyyət yaratmaq baxımından gözəl bir addım olacağını qeyd etdi. Hans isə buna öz fikrini başqa cür bildirdi:

- Es gibt doch schon in Grüntal Migrationdienst von Caritas; das macht Stefan Wiemer und macht auch gut (Qrüntalda Xristian şəfqəti idarəsinin miqrasiya xidməti var axı; bunu edən Stefan Viemerdir, özü də o bu işi yaxşı görür).

İçəridəkilərin hamısı dönüb mənə baxdı. Mən isə izahat verdim ki, Vimer doğrudan da bu sahənin gözəl mütəxəssisidir, amma o bu işi tək Qrüntal üçün yox, bütün bölgə üçün görür. Bu olduqca böyük gərginlik tələb etdiyindən Vimerin işində də müəyyən məhdudiyyətlər var. Həm də mənim təklif etdiyim xidmət müəyyən yeni keyfiyyətlərə malikdir. Özüm onlardan biri olduğum üçün əcnəbilərin bəzi problemlərinə daha yaxşı kömək edə biləcəyim qənaətindəyəm. Bunun Vimerin özünə də kömək edəcəyinə əminəm.

Yenə müzakirələr davam etdi və son qərar belə oldu: Ədalət partiyası bu təşəbbüsü alqışlayır, amma ona həqiqi dəstəyi ancaq növbəti seçkilərdə şəhər parlamentində yer alacağı təqdirdə verə bilər.

Bələdiyyə rəisi

Mən Seilmannın arzusu ilə onun dərnəyinə üzv oldum və yazılı şəklidə bildirdim ki, dərnəyin fəaliyyəti çərçivəsində əcnəbilərə xidmət ictimai işini yerinə yetirməyə hazıram. İndi qalırdı bu məsələni şəhərin bələdiyyə rəisi ilə müzakirə etmək.

Seilmann mənə artıq nə vaxt bələdiyyə rəisinin qəbulunda olacağımızı xəbər vermişdi. Həmin gün çatanda isə bələdiyyə idarəsinin qarşısında görüşdük: o dərnəkdən bir nəfəri - müavinini özü ilə götürəcəyini də mənə qabaqcadan demişdi. Üçlükdə yuxarı qalxdıq, katibə bizə yer göstərib gözləməyimizi xahiş etdi. Haradasa yarım saat keçmişdi ki, katibə bizi içəriyə dəvət etdi.

Mən bələdiyyə rəisinin kim olduğunu bilirdim, onun iki il əvvəl seçkilərdə iştirakını diqqətlə izləmişdim. O yerli adam idi, və mən artıq bir neçə yerdə bələdiyyə seçkilərini müşayiət edəndən sonra belə bir qənaətə gəlmişdim: Almaniyanın harası olursa olsun, ancaq orada doğulmuş adam həmin yerin bələdiyyə rəisi ola bilər. Bu dəfə də belə oldu: yerli adam, yəni indiki bələdiyyə başçısı başqa şəhərdən gəlmiş rəqibini üstələdi. Düzdü, vəkil kimi fəaliyyət göstərən həmin gəlmə adam çox müqavimət göstərdi, seçkilərin nəticələrini məhkəməyə verdi, şəhərin bir-iki yerində seçkilərin yenidə keçirilməsinə nail oldu. Amma axırda yenə də uduzdu.

Qrüntalın yeni bələdiyyə rəisi iri gövdəli, yoğun bir adam idi; o bizi qarşılamaq üçün heç ayağa da durmadı, sadəcə yer göstərib oturmağımızı xahiş etdi. Yanında bir nəfər də var idi, rəis də onu təqdim etməklə sözə başladı və həmin kəsin bələdiyyənin ictimai şöbəsinə başçılıq etdiyini dedi.

Seilmann sözə başlayıb əvvəlcə Qrüntalın problemlərindən danışdı, sonra da dedi ki, şəhərdə ciddi ekoloji və sosial problemlər peyda olub, onun rəhbərlik etdiyi dərnək də bu işlərə əncam çəkmək üçün yaradılıb. Bələdiyyə başçısı əvvəlcə birinci problemin nədən ibarət olduğunu soruşdu.

- Die neue Bundesstrasse, die durch Grüntal liegt, macht nicht nur Stau und Staub, sondern wird dadurch auch die Luft bei uns schmutziger (Qrüntaldan keçən yeni magistral yolu təkcə avtomobil tıxacı və toz yaratmır, həm də bundan yana havamız getdikcə daha da çirklənir), - deyə Seilmann ərz etdi.

- Sie meinen die Verschmutzung durch die Vergasung (Siz motor qazından yaranan çirklənmənimi nəzərdə tutursunuz)? - deyə rəis soruşdu.

- Ja das meine ich (Bəli, bunu nəzərdə tuturam).

- Die modernen Autos haben aber alle Katalysator, die alten müssen das unbedingt zusätzlich einbauen lassen, sonst dürfen diese nicht fahren. Ausserdem ist die neue Bundestrasse ein Projekt der Bundesregierung. Wie können wir denn das ändern (Müasir avtomobillərin hamısında katalizator var, köhnələri də bunu hökmən əlavə olaraq qurmalıdırlar, yoxsa ki, hərəkət edə bilməzlər. Bundan başqa yeni magistral yolu Ümumalmaniya hökumətinin layihəsidir. Biz bunu necə dəyişdirə bilərik axı)? - bələdiyyə rəisi çiyinlərini çəkdi.

Cavab olaraq Seilmann portfelindən tez bir qovluq çıxardı və, oradakı bir neçə sənədi masanın üstünə qoyub, dedi:

- Hier sind einige Dokumente über den Luftbestand vor dem Bau der Bundesstrasse und nachher (Burada havanın magistral yol çəkilməzdən əvvəl və istifadəyə verildikdən sonrakı tərkibi haqqında bəzi sənədlərdir).

Seilmann sonra bildirdi ki, mühərrik katalizatoru qazın havaya atılmasının qarşısını ala bilmir, onu ancaq azalda bilir. Sonra da kişi bu sənədlərdən bir neçəsini müqayisə edib havanın çirklənməsi dərəcəsinin getdikcə artdığını bəyan etdi.

- Was wollen Sie uns anbieten, Herr Seilmann? Können Sie das konkretisieren? (Siz bizə bunun üçün nə təklif edə bilərsiniz, cənab Seilmann? Dediklərinizi konkretləşdirə bilərsinizmi), – bunu bələdiyyənin şöbə müdiri soruşdu.

Seilmannın isə təklifi bu oldu: magistral yolunun şəhərin içərisindən keçən hissəsinin sökülüb ətrafdan salınması bu problemin qarşısını ala bilər. Bələdiyyənin rəisi və şöbə müdiri cavab olaraq ancaq başlarını buladılar və məmnun olmadıqlarını göstərdilər: bu olduqca mürəkkəb bir məsələdir, bunu bir çox yerlərdə müzakirə etmək lazımdır. Sonra da ikinci suala keçməyi xahiş etdilər.

Seilmannın dərnəyinin ikinci təklifi enerji mənbələri ilə bağlı idi. Dərnəyin rəhbəri əvəzedici mənbələrin tapılmasının mühümlüyünü bir neçə dəfə vurğuladı; İraqa qarşı müharibə aparıldığı, ərəb ölkələri ilə münasibətlərin getdikcə gərginləşdiyi bir vaxtda tək Yaxın Şərqdən gələn neftə ümid etmək olmaz. Rusiya qazına da tam bel bağlamaq olmaz. Putin bu gün kansler Şröderlə dost olsa da, yeni kanslerin gəlməsi ilə vəziyyət əks tərəfə dəyişə bilər. Buna görə lazımdır ki, Almaniyada hər bir yaşayış məskəni öz enerji mənbələrini yaratsın. Təbii tullantılardan başlamış ətrafdakı su hövzələrinin, küləyin, günəşin enerjisini toplamaq üçün cihazlar çoxdan yaradılıb, onların həm də Qrüntalda tətbiq edilməsindən söhbət gedir. Bir sözlə, Qrüntalda belə bir enerji qülləsinin qoyulmasının vaxtı çoxdan çatıb. Bu mövzu da deyəsən bələdiyyə rəisini heç açmadı:

- Wie viel wir dadurch die importierten Öl und Gas maximal ersetzen können, Herr Seilmann, wenn wir überall die neuen Energie – Türme bauen, Naturwerfen und alles Mögliche als die neuen Energiequellen verwenden (Əgər hər yanda yeni enerji qüllələri tiksək, təbii tullantılardan və başqa hər şeydən yeni enerji mənbələri kimi yararlansaq, bununla ən çoxu nə qədər idxal neft və qazını əvəz edə bilərik, cənab Seilmann)?

Seilmanın cavabı qısa oldu: on beş-iyirmi faiz, həm də Almaniyanın özünün kömür ehtiyatlarını daxil etməklə.

- Das heißt, wir sind weiterhin vom Nahen Ost und Russland abhängig und über achtzig Prozent vom Öl und Gas, die wir hier brauchen, aus diesen Ländern importieren müssen. Denn wir selbst kein Öl u Gas haben (Deməli, biz bundan sonra da Yaxın Şərqdən və Rusiyadan asılı olacağıq, çünki istifadə etdiyimiz neft və qazın səksən faizindən çoxunu bu ölkələrdən ixrac etməliyik. Axı bizim öz neftimiz və qazımız yoxdur).

Rəis bununla belə yeni enerji qülləsinin quraşdırılması ilə bağlı müzakirələr keçirməyə hazır olduğunu, bunun üçün hansı sənədləri və hesablamaları istədiyini dedi. Sonra isə üçüncü suala keçməyi xahiş etdi.

Seilmann dərnəyin ictimai istiqamətdə görmək istədiyi işlərdən birinin əcnəbilərlə ünsiyyətin yaradılması, onlara pulsuz sosial xidmətin göstərilməsi olduğunu dedi.

- Gute Idee! Wie will der Verein das organisieren (Yaxşı ideyadır! Bunu dərnək necə təşkil etmək istəyir)?

Seilmann isə məni göstərib dedi:

- Herr Ajas Safarov sei bereit, sich dafür als Berater einzusetzen. Er ist auch Mitglied unseres Vereins (Cənab Ayaz Səfərov bunu məsləhətçi kimi həyata keçirməyə hazırdır. O da bizim dərnəyin üzvüdür).

Bələdiyyə rəisi mənim qəzetdə çıxan məqalələrimi oxuduğunu və indi bu işə hazır olduğuma sevindiyini dedi; bildirdi ki, buraya gələnlərin əksəriyyəti sadə insanlar olduğundan mühacirlər içərisində savadlı, oxumuş adamlara az-az rast gəlinir. Məhz mühacirlərdən belə bir şəxsin yerli hökumətin dəstəyi ilə əcnəbilərlə iş aparması olduqca müsbət haldır və ümidvericidir. Sonra da dedi ki, şəhərin bir neçə başqa qurumu ilə də danışıb bizi bu işin müzakirəsi ilə bağlı bələdiyyədə nə vaxt görüşə biləcəyimiz haqda xəbərdar edəcək.

Bundan sonra rəis və onun yanındakı ilə xudahafizləşib bələdiyyə idarəsini tərk etdik. Yolda Seilmann onların hər iksindən şikayət etdi, ən çox da həmin şöbə müdirindən. O adamın ziyankar birisi olduğunu deyib, bələdiyyə rəisinə keçdi; bələdiyyə rəisi ilə əvvəllər həmişə yaxşı münasibətləri olub, bu gün dediklərinin bir qismini vaxtilə onunla müzakirə edib, amma şəhərə rəhbərlik edəndən bəri kişi elə bil dəyişib başqa adam olub.

Bələdiyyədən məktubu bir neçə gündən sonra aldım; rəis məni əcnəbilər üçün şəhərdə yaradılacaq yeni sosial xidmət haqqında bələdiyyə idarəsində keçiriləcək məşvərətə dəvət edir, burada həm də şəhərin bir sıra başqa qurumlarının da nümayəndələrinin iştirak edəcəyini bildirirdi.

Həmin günün axşamı Seilmannla görüşüb yenə də bələdiyyə başçısının hüzuruna bir yerdə getdik. Bu dəfə şəhərin başçısı bizi bələdiyyənin geniş vətəndaş otağında qəbul edirdi. Görüşə kimlər dəvət olunmamışdı: katolik kilsəsinin keşişi ilə incilçi (evangelist) kilsəsinin keşişi, bağça tərbiyəçisi ilə ibtidai sinif müəlliməsi və daha nə bilim nə kimi başqa qurumları təmsil edənlər. Həmişədən tanıdığım Miqrasiya xidmətini həyata keçirən Ştefan Vimer də burada idi.

Bələdiyyə rəisi gələnləri salamlayıb bu gün əcnəbi toplumları ilə ünsiyyətin yaradılmasının çox vacib olduğundan danışdı. Özünün də aid olduğu Sosial-demokratlar partiyasının vaxtilə bu sahədə necə mühüm işlər görmüş olduğundan bəhs edib bu gün yenidən belə bir fəaliyyətin aparılmasına ehtiyac olduğunu dedi. Sonra da sözü yerli kilsə başçılarına verib onlardan əcnəbilərlə yaranmış vəziyyətə münasibət bildirməyi xahiş etdi. Əvvəlcə incilçi kilsənin keşişi fikrini bildirdi:

- Es gibt nur einen einzigen Ausweg aus dieser Situation: alle Christen der Welt müssen sich vereinigen. Danach müssen alle Völker der Welt christianisiert werden. Nur dann herrscht der Frieden auf der Erde, wenn alle Christen sind (Bu vəziyyətdən tək bircə çıxış yolu var: bütün dünyanın xristianları birləşməlidir. Bundan sonra isə dünyanın bütün xalqları xristianlaşdırılmalıdır. Ancaq hamı xristian olandan sonra Yer üzündə əmin-amanlıq bərqərar olacaq)...

Katolik keşişi onu saxladı:

- Es ist unmöglich, alle Völker zu christianisieren. Viele von ihnen wollen in eigenen traditionellen Religionen weiter leben. Hier kann man keine Gewalt verwenden (Bütün xalqları xristianlaşdırtmaq mümkün deyil. Onların çoxu öz ənənəvi dinlərində yaşamağa davam etmək istəyirlər. Burda zorakılığa yol vermək olmaz).

- Schau mal, wer spricht aber gegen Gewalt! War es nicht die katholische Kirche, die immer die Gewalt verwendet hatte, um den katholischen Glauben zu verbreiten (Bax bir, kim zorakılığın əleyhinə danışır? Məgər katolik inancını yaymaq üçün həmişə zorakılıq tətbiq edən katolik kilsəsi deyildimi)? – incilçi keşiş opponentinə sərt cavab verdi.

- Das gehört zur Vergangenheit: die Kreuzzüge sind schon von Vatikan als Eroberungskriege anerkannt. Unser Papst machte letztes Jahr einen historischen Schritt, indem er eine Moschee in Damaskus besucht hatte (Bu artıq keçmişdir: səlib yürüşləri artıq Vatikan tərəfindən işğalçılıq müharibələri kimi tanınıb. Bizim papa ötən il Dəməşqdə bir məscidi ziyarət etməklə tarixi bir addım atdı), - katolik keşişi bu dəfə dedi.

- Die Kreuzzüge waren aber nicht nur gegen die Muslime, sie waren auch gegen die Orthodoxen; das christliche Konstantinopel haben auch die Kreuzzügler zerstört. Später führte man das gegen uns im dreißigjährigen Krieg (Səlib yürüşləri təkcə müsəlmanlara qarşı deyildi; xristian şəhəri Konstantinopolu da səlibçilər yerlə yeksan etdilər. Sonradan isə bunu bizə qarşı çevirdilər, otuzillik müharibədə), - deyə incilçi kilsənin başçısı həmkarını bir də sancmağa cəhd göstərdi.

Katolik keşişi isə ona yenə də təmkinlə cavab verməyə çalışdı:

- Das, was in der Vergangenheit passierte, kann man nicht ändern. Katholische Kirche ist aber heute den Andersglaubenden, Nicht-Christen gegenüber viel toleranter als evangelische. Es gibt Konzilien Vatikans noch vor fünfzig Jahren, wodurch jüdische, muslimische, hinduistische und buddhistische Religionen anerkannt sind. Die evangelische Kirche erkennt bis jetzt die anderen Glauben nicht an (Keçmişdə baş verənləri dəyişdirmək olmaz. Amma Katolik kilsəsi bu gün başqa inanclılara qarşı İncilçi kilsədən xeyli dözümlüdür. Vatikanın hələ əlli il əvvəlki məşvərətləri yəhudi, müsəlman, hindu və buddist dinlərini tanıyıb. İncilçi kilsəsi isə indiyə qədər başqa inancların heç birini tanımayıb).

- Was sollten denn wir anerkennen (Biz nəyi tanımalıyıq axı)? – yerli incilçi kilsənin başçısı yenə də tənə ilə soruşdu. – Es gibt Evangelien Gottes, die für alle Menschen auf der Erde gesandt sind. Wer diese vier Evangelien nicht anerkennt, ist Heide und die Heiden können und werden wir nie anerkennen (Allahın yer üzündə yaşayan bütün insanlar üçün göndərmiş olduğu incilləri var. Kim bu dörd incili tanımırsa, cahildir, cahilləri isə biz tanımırıq və tanımayacağıq da).

Bayaqdan başqaları ilə bahəm iki keşişin çəkişməsini sakitcə izləyən bələdiyyə rəisi nəhayət sükutunu pozmağa qərar verdi:

- Liebe Priester, wir sind aber heute nicht hier, über die Religionen zu diskutieren, sondern darüber, wie wir unseren ausländischen Mitbürgen behilflich sein können, sich in die deutsche Gesellschaft zu besser integrieren (Hörmətli keşişlər, biz bu gün dinlər haqqında müzakirə keçməyə yığışmamışıq, yığışmışıq ki, əcnəbi vətəndaşlara alman cəmiyyətinə inteqrasiya etmək üçün necə kömək edə biləcəyimizi müzakirə edək).

Sonra da Vimerə müraciət edib onun əcnəbilərlə iş üçün yeni xidmətin yaradılması ilə fikrini söyləməsini xahiş etdi.

Vimer əvvəlcə bu təşəbbüsü alqışladı, sonra da dedi ki, əlindən gələn köməyi etməyə hazırdır. Onun rəhbərlik etdiyi miqrasiya xidməti yeni yaradılacaq xidmətə həm dəstək verə, həm də bəzi istiqamətlərdə onunla birgə işləyə bilər.

Bələdiyyə rəisi Vimerə təşəkkür edib bağça tərbiyəçisindən və ibtidai sinif müəlliməsindən də deyilənlərə münasibət bildirməyi xahiş etdi.

- Wir hatten früher mehr Probleme mit den Kindern aus den Migrantenfamilien, mit ihrer Adaptation und Integration (Bizim əvvəllər miqrant ailələrindən olan uşaqlarla daha çox problemimiz var idi, onların uyğunlaşması və inteqrasiyası ilə), - bağça müəlliməsi dedi. – In letzter Zeit ist das jedoch besser geworden. Aber trotzdem ist es für uns nicht einfach, das Verhältnis zu den Migrantenfamilien zu pflegen. Besonders ist das schwierig mit den muslimischen Familien (Düzdür, son vaxtlar burada bir az irəliləyiş var. Amma bununla belə bizim üçün miqrant ailələri ilə münasibətləri tənzimləmək çətindir. Xüsusilə də müsəlman ailələri ilə bunu etmək çətindir).

- Es geht uns genau so: mit den muslimischen Kindern, mit ihren Familien haben wir am meisten Probleme (Bizdə də vəziyyət eynidir: ən çox müsəlman uşaqları və onların ailələri ilə problemimiz var).

Seilmann burada öz fikrini bildirdi: problem ondan irəli gəlir ki, həmin miqrant uşaqları ilə məşğul olan, onlara nəzarət edən yoxdur.

Tərbiyəçi də, müəllimə də bir-birinin ardınca müsəlmanlarla yola getməyin çətinliyindən danışdılar və çıxış yolunun nədə olduğunu bilmədiklərini dedilər.

Bələdiyyə rəisi onları saxlayıb soruşdu:

- Möchte noch jemand etwas sagen (Yenə də nəsə demək istəyən varmı)?

- Ich möchte dazu noch etwas sagen (Mən nəsə demək istəyirəm), - deyə bildirdim.

Sonra da miqrantlarla az işin aparıldığını, çox vaxt onlarla heç kimin maraqlanmadığını dedim. Əslində isə vəziyyət başqadır. Bu adamlarla, o cümlədən müsəlmanlarla işləmək olar və bunu hökmən etmək lazımdır. Əks halda yerli cəmiyyətlə gəlmələrin yaşadıqları gettolar arasında uçurum get-gedə daha da dərinləşəcək, gəlmələr də getdikcə daha çox təcrid olunacaq. Bu da gec-tez gətirib toqquşmaya çıxaracaq.

- Und wo sehen Sie Ausweg (Çıxış yolunu nədə görürsünüz)? – Vimer məndən soruşdu.

Mən cavab verdim ki, çıxış yolu gettolardakı həyatla maraqlanmaq, onlarda yaşayan insanların problemləri ilə məşğul olmaq, onlarla yerli cəmiyyətin ünsiyyətini yaratmaqdadır.

- Was soll man aber konkret tun (Amma konkret nə etmək lazımdır)? – bu dəfə katolik keşişi məndən soruşdu.

Dedim ki, tək mənim görmək istədiyim məsləhət işiylə gettolardakı vəziyyəti düzəltmək, onları yerli cəmiyyətə yaxınlaşdırmaq mümkün deyil. Yerli cəmiyyətdən könüllü adamlar olmalıdır ki, gettoda yaşayanları həftədə bir dəfə ziyarət etsin, onlara pulsuz alman dilini öyrətsin, yerində bu adamların güzəranı, çətinlikləri ilə maraqlansın. Bir də yaxşı olardı gələn görüşlərdə miqrantların da nümayəndəsi iştirak etsin.

- Wir haben schon mehr getan (Biz ondan da çox iç görmüşük), - dedi bələdiyyə başçısı.

Sonra da mənə otuz il əvvəl - yetmişinci illərin ortalarında miqrantlara münasibətin kəskin pisləşməsindən sonra alman cəmiyyətində aparılan maarifçilik işlərində şəxsən iştirak etdiyindən danışdı. Miqrantların nümayəndəsinin gələn görüşlərə dəvət edilməsi müzakirə mövzusudur. Qrüntalda yaşayan əcnəbilər əsasən türklərdir, bölgənin Əcnəbilər Yan Şurasında da əsasən türklər təmsil olunublar. Qrüntalda bir neçə ay əvvəl ilk məscid istifadəyə verilib.

- Wenn einladen – den Imam der Mosche oder den Leiter des Ausländerbeirats, darüber müssen wir auch diskutieren (Kimi dəvət etmək – məscidin imamınımı, yoxsa Əcnəbilər Alt Şurasının başçısınımı – bunu da biz müzakirə etməliyik). Sonra da qarşısındakı iş planına baxıb dedi:

- Um die konkreten Schritten in diesem Bereich zu sprechen, müssen wir uns nochmals treffen. (Bu sahədə konkret addımlar atmaq üçün gərək yenidən görüşək).

Yeni görüşü iki aydan sonraya təyin edib, bələdiyyə başçısı bizimlə xudahafizləşdi.

Seilmann yolda yenə də bələdiyyə rəisindən şikayət etdi:

= Er hat unseren Verein nie erwähnt (O bizim dərnəyin heç adını da çəkmədi).

Mənim dinmədiyimi görən Seilmann Ədalət partiyasının növbəti yığıncağında görüşəcəyimizi deyib, mənimlə xudahafizləşdi.

Partiya yığıncağında isə Simon yenə də uzun-uzadı bir nitq söyləyib son vaxtlar baş verənlərə münasibətini bildirdi. O Lafontenin səhhəti ilə bağlı ciddi narahatlıq keçirdiyini deyib, o biri yandan da Demokratik Sosialist Partiyasının rəhbəri Qreqor Gizinin getdikcə fəallaşdığını qeyd etdi.

- Gisy strebt danach, sich mit der WASG anzunähern. Wenn es dazu kommt, geht unsere Bewegung runter (Gizi Ədalət partiyası ilə yaxınlaşmağa can atır. Əgər bu baş verərsə, onda bizim hərəkatımız tənəzzülə uğrayacaq).

Hans yerindən qalxıb etiraz etdi:

- Ob das, was Gisi sagt, anders ist, als Lafonten und WASG sagen? Diese Annäherung ist selbstverständlich (Məgər Gizinin dediyi Lafontenin və Ədalət Partiyasının dediklərindən fərqlidirmi? Bu yaxınlaşma təbiidir).

Qünter mənim yanımda oturmuşdu və Hansın dediklərini yanındakılar üçün yenə də belə yozdu:

- Sieht ihr? Ich habe doch gesagt, dass einige wieder das alte Stasi-System einführen wollen (Görürsünüzmü? Bəziləri köhnə ştazi (keçmiş ADR-in təhlükəsizlik sistemi) sistemini yenidən həyata keçirmək istəyirlər).

Simon isə, sanki Qünterin sözünə qüvvət verirmiş kimi, bildirdi ki, keçmiş sosialist Almaniyasının ideologiyasını, yəni kommunist ideologiyasını yenidən həyata keçirmək istəyənlərin hərəkatda güclənməsi gətirib ona çıxara bilər ki, onu bir çox adam tərk etsin, həm də Sosial-demokratlar partiyasının sol qanadı ləğv olsun. Sonra isə Simon Koblenz ilə əlaqələrin gücləndirməyin mühümlüyündən danışdı və bildirdi ki, ancaq həqiqi ədalət tərəfdarlarının fəallığı ilə hərəkatın kommunist meyllərindən qorumaq mümkün ola bilər.

Sonda isə yaxın günlərdə Koblenzdə böyük bir yürüş keçiriləcəyini deyib bizi onda iştirak etməyə çağırdı.

MARKUS

Yürüş keçirilən gün mən qatarla Koblenzə getdim. Qrüntaldan kimlərinsə oraya gələcəyinə şübhəm yox idi və şəhərin girəcəyində, şərtləşdirilmiş yerdə yığışanlar içərisində öz həmşəhərlilərimdən bəzilərini doğrudan da gördüm. Elə onlara tərəf yol almışdım ki, təsadüfən bir tanışıma rast gəldim.

- Markus! - deyə mən gənci səslədim.

O da məni tanıdı və ucadan:

- Ajas, - deyib üzərimə atıldı və məni qucaqladı.

Markusla, bu iyirmi beş yaşlı gənclə mən vaxtilə Koblenz universitetində keçirilən ədəbiyyat məşğələlərində tanış olmuşdum. Həmin vaxta qədər getdiyim ədəbi dərnəklərdə çox alman müəlliflərinin hekayə və şerləri əlimdən keçmişdi. Çoxu yeni mövzu axtarırdı, Şərqə, daha çox da Yaxın Şərqə meyl edirdi, amma tutarlı yazanlar çox az idi. Bir də ən təəssüf etməli olanı o idi ki, Almaniyanın problemlərindən, burada baş verənlərdən, demək olar ki, yazan yox idi. Universitetdəki ədəbi məşğələlərdə də bunun kimi. Amma Markusun bir dəfə burada təqdim etdiyi ruhən xəstə bir gəncin həyatından bəhs edən hekayəsi mənim çox xoşuma gəldi. Hekayəni müzakirə edəndə onun uğurlu alındığını dedim və bunu əsaslandırmağa çalışdım. Məşğələdən sonra Markus mənə yaxınlaşıb bu xoş sözlərə görə təşəkkür etdi, sonra da bir-birimizə email ünvanlarımızı verdik. O vaxtdan da mən onun xəbərlərini alanlardan biri oldum. Markus çox şey yazırdı; Almaniyadakı mədəni həyatla, öz fəaliyyəti ilə bağlı nə gəldi yazıb email ilə paylaşırdı. Bir dəfə də mənə təklif etdi ki, Koblenzdəki kafelərdən birində bərabər oxu keçirək: hərə bir hekayəsini oxusun. Mən razı oldum və həmin gün gözəl bir tədbir alındı. Kafe dolu idi: Markus tanıdıqlarının hamısı dəvət etmişdi yəqin. Həmin gün onun anası da orada idi. Mən Markusun anasının aktrisa olduğunu, Koblenzin teatrlarından birində işlədiyini onun özündən qabaqcadan eşitmişdim. Artıq cavanlıq dövrünü arxada qoymuş bu qadın həmin gün məndə ağır bir təəssürat oyatdı; onun sanki bütün daxili qurumuşdu, elə bil ki, bu qadın öz qəlbini, hisslərini kiməsə, ya nəyəsə qurban vermişdi.

Tədbirdən sonra qadın mənə yaxınlaşıb dedi:

- Sie haben gut gelesen, aber emotionslos (Siz yaxşı oxudunuz. Amma emosiyasız).

Mən heç nə deməyib eləcə gülümsədim və oradakılarla sağollaşıb getdim.

Bundan cəmisi bir neçə gün sonra Markusdan yeni bir email aldım:

“Markus heiratet, der alte Markus heiratet. Nehme alles als Hochzeitsgeschenk an: Autos, Bargeld, Gold, Diamanten!“ (Markus evlənir, qoca Markus evlənir. Toy hədiyyəsi kimi hər şeyi qəbul edirəm: avtomobillər, nağd pul, qızıl, brilyant).

Toyun keçiriləcəyi ünvan kimi Koblenzdə bir kafe göstərilmişdi. Mən bir şüşə qırmızı şərab alıb oraya yollandım. Toy məclisi bu xudmani kafedə xudmani də təşkil olunmuşdu: bir küncdə üç-dörd masanı birləşdirmişdilər, onların arxasında da on-on iki nəfər adam oturmuşdu. Əksərən də tələbə olduqları hiss olunurdu. Yadıma sovet dövrünün “komsomol toyları” düşdü. “Komsomol toyları” o vaxtlar qeyri-ənənəvi, daha çox da valideynlərin iradəsinə zidd olaraq keçirilən toylara deyirdilər. Bu toylarda da əsasən cavanlar iştirak edərdilər.

Markus asiyalı görkəmli gənc bir qızla yanaşı oturmuşdu; özü damalı təzə pencək geyinmiş, qalstuk taxmışdı, qızın isə əynində gəlinlik paltarı yox, adicə bir don idi. Mən onlara yaxınlaşan kimi Markus ayağa qalxıb əvvəlcə məni öz xanımına, xanımını da mənə təqdim etdi. Sonra da məni yanındakılara göstərib dedi:

- Ajas ist Schriftsteller aus Aserbaidschan, schreibt wunderbare Geschichten (Ayaz Azərbaycandan gəlmiş yazıçıdır, gözəl hekayələr yazır).

Sonra da qarşısında yer göstərib, əyləşməyimi xahiş etdi. Mən isə oturmazdan əvvəl gətirdiyim şərab şüşəsini Markusa verdim və xanımı ilə bahəm onun toyunu təbrik etdim. Markus gəldiyimdən çox məmnun olduğunu dedi, sonra da şərab şüşəsini məndən alıb onun üzərindəki yazıları diqqətlə nəzərdən keçirdi və (yəqin ki, zarafatla) məndən soruşdu:

- Ist das ein aserbaidschanischer Wein, eigentlich (Bu Azərbacan şərabıdırmı)?

- Nein, - dedim. - Das ist deutscher Wein. Aserbaidschan hat eigene Weine auch (Yox, bu alman şərabıdır. Azərbaycanın da öz şərabları var).

Oturanlar təəccüblə bir-birinə baxdılar. Neçəsi yerbəyerdən qayıtdı ki, bəs Azərbaycan müsəlman ölkəsidir, orada necə şərab ola bilər. Mən də bildirdim ki, ay canım, buna baxmayaraq Azərbaycanın qədim şərab ənənələri var. Azərbaycan orta əsrlər ədəbiyyatı şərabla xüsusən bağlıdır.

Yenə də çoxu başını buladı. Markus isə yəqin aradakı gərginliyi bir az zəiflətmək üçün dedi:

- Es gibt noch viele Länder auf dieser Welt, über diese wir noch kaum was wissen (Bu dünyada hələ çox ölkələr var ki, onların haqqında biz hələ heç nə bilmirik).

Sonra isə yenə də masa arxasında zarafatlar başladı. Gənclərdən biri mənim evli olub olmadığını soruşdu. Mən də dedim ki, heç vaxt evli olmamışam.

- Und haben Sie auch keine Freundin? – bunu bir gənc qız soruşdu.

Cavab verdim ki, rəfiqələrim olub, amma indi tək yaşayıram.

- Viele Schriftsteller denken, dass man nie heiraten sollte, wenn man Bücher schreiben will (Yazıçıların çoxu fikirləşir ki, kitab yazmaq istəyən gərək evlənməsin), - dedi Markus.

- Du schriebst doch selbst auch und heiratest du trotzdem (Sən özün də yazırsan, amma buna baxmayaraq evlənirsən), - dedi gənclərdən biri.

- Ich denke aber auch anders (Mən başqa cür düşünürəm), - Markus cavab verdi və xanımını qucaqlayıb öpdü. - Meine Sulima ist die Süßeste (Mənim Zulimam qızların ən şirinidir).

Bir az əvvəl bu qızın asiyalı yox, Perudan olduğunu öyrəndim. Zulima bayaqdan bəri sakitcə Markusun yanında oturmuşdu və öz heyranlıqla dolu nəzərlərini gələcək ərindən ayıra bilmirdi. Markus kifayət qədər bazburudlu idi: hündür, enlikürək, sarısaç, mavi gözlü belə bir gəncin əcnəbi qızın xoşuna gəlməsi təəccüblü deyildi. Amma alman qızlarının özünə qalanda onlar bu cür oğlanları sevməzlər, onların sino getdiyi cənub görkəmli gənclərdir, amma bir şərtlə ki, müsəlman, xüsusən də türk olmasınlar. Universitetə gedib-gəldiyim illərdə italyan, ispan, Cənubi Amerikadan gəlmiş gənclərin üstündə alman tələbə qızların az qala dava etdiyinin dəfələrlə şahidi olmuşdum.

Xudmani toy məclisimiz hələ xeyli davam etdi; Markus tez-tez zarafat edir, lətifə danışır, yeri gəldi-gəlmədi adaxlısını tərifləməkdən də qalmırdı. Zulima isə ona yönlənən suallara ancaq “hə”, “yox” deməklə cavab verir, ərini heyran baxışları ilə süzməkdə davam edirdi.

Məclis sona çatanda kafedən bir yerdə çıxdıq; Markus hamımızla gucaqlaşıb sağollaşdı, sonra təzətər arvadını da qoltuğuna vurub taksi dayanacağına getdi.

Üstündən üç ay keçmiş Markusa universitetdə rastladım: o mənə Zulima ilə artıq boşandığını dedi. İndi bundan da artıq bir ildən çox vaxt ötmüşdü.

Markus dedi ki, o da Ədalət partiyasının üzvüdür, yığıncaqlarda və nümayişlərdə fəal iştirak edir. Sonra da universitet tələbələri arasında hərəkat tərəfdarlarının getdikcə artmasından danışdı.

Yürüş başladı; biz şəhərdən keçərək Koblenzin mərkəzi meydanına doğru irəlilədik. Nümayiş iştirakçılarının çoxu əllərində şüarlar tutmuşdu, küçələrdən keçdikcə də hökumət əleyhinə çağırışlar, İraq müharibəsinin və Amerika siyasətinin əleyhinə şüarlar səslənirdi. Mərkəzi meydana çatanda burada artıq xeyli adam toplaşmış olduğunu gördük. Bir azdan yenə də artıq tanıdığım Linda adlı gənc qadın – Ədalət partiyasının Koblenz üzrə rəhbəri tribunaya qalxdı. Linda hamını salamlayaraq partiyanın getdikcə artmaqda olan nüfuzundan danışdı, amma bizləri qaragüruhdan qorunmağın mühümlüyü haqqında xəbərdar etməyi də unutmadı. Onun dediyinə görə bir çox siyasi qüvvələr Ədalət partiyasının artmaqda olan nüfuzundan qorxuya düşüb ona qarşı çirkli oyunlara başlamışdılar. Qadın bizləri möhkəm dayanmağa, təxribatlara uymamağa çağırandan sonra tribunada yerini növbəti natiqə verdi. Məlum oldu ki, təxminən əlli yaşlı bu kişi PDS - in (Demokratik sosializm partiyasının) nümayəndəsidir və nitqə başlayan kimi də o öz partiyası ilə Ədalət partiyasının arasındakı yaxınlaşmanın zirvəyə çatmasından danışdı. Axırda da dediyindən belə çıxdı ki, guya Lafonten ilə Gizi artıq hər iki partiyanı birləşdirməyə qərar veriblər. Meydanda onun bu sözlərinə reaksiya cürbəcür oldu; bəziləri onu alqışladılar, digərləri əksinə bu cür birləşməyə qarşı olduqlarını ərz etdilər. Mən bütün bu vaxt ərzində Markusla yanaşı dayanmışdım, mitinq bitəndən sonra da meydanı bir yerdə tərk etdik. Markus yolda mənə bildirdi ki, indi onun yeni rəfiqəsi var: dediyinə görə, haradasa ingilis dilindən dərs deyən bu qız nahara qayıtmalı, həm də yemək hazırlamalı idi. Qaldıqları mənzilin yaxında olduğunu deyən Markus məni nahara dəvət etdi, baxmayaraq ki, günortadan artıq xeyli keçmişdi. Mən razılıq verəndən sonra da rəfiqəsinə əl telefonundan zəng edib evə bir tanışı ilə bərabər qayıdacağını dedi.

Bu qızın da, özü Amerikada anadan olsa da, anası tailandlı, atası yamaykalı idi. O məni o qədər də gülərüzlə qarşılamadı: hiss olunurdu ki, gəlməyimə sən deyən də şad deyil. Markus bunları sanki görmürmüş kimi mənə rəfiqəsinin məziyyətlərindən danışdı, onun necə qabiliyyətli ev sahibəsi olduğunu dedi. Qız da sanki buna sübut kimi tez bişirdiyi spagettini və pomidor püresini çəkib masaya qoydu.

- Ah wieder Spaghetti! Das liebe ich am meisten (Ah yenə də spagetti! Ən çox sevdiyim yemək budur)!

Üçlükdə yemək yediyimiz vaxt Markus yenə də lətifələr, gülməli əhvalatlar danışıb bizi şənləndirməyə çalışdı. Mən ona qulaq asıb tez-tez gülürdüm, amma Markusun rəfiqəsinin sifətində bir dəfə də olsun təbəssüm peyda olmadı. Sonra da qız daha bizimlə qalmaq istəməyib o biri otağa keçdi. Markus mənə dedi ki, rəfiqəsi növbəti dərslərə hazırlaşmalıdır. Sonra yerindən qalxıb otağın ortasında qoyulmuş çox iri hantellərə yanaşdı; bunların hərəsi bəlkə də qırx kilo olardı. Markus onların hər ikisini asanlıqla yerdən qaldırıb məşq etməyə başladı. O hantelləri yerə qoyan kimi mən də onları qaldırmağa cəhd etdim. Amma neynədimsə, qaldıra bilmədim. Markus təvazökarlıqla:

- Man muss das üben (Bunu məşq etmək lazımdır), - dedi.

Mən artıq geriyə qayırtmaq istədiyimi deyəndə isə Markus mənə belə bir təklif etdi:

- Willst du ins Theater gehen? Meine Mutter gab mir zwei Eintrittskarten. Heute haben sie eine Premiere. Meine Freundin will nicht mitgehen (Teatra getmək istəyirsənmi? Anam mənə iki bilet verib. Bu gün onların bir ilk tamaşası var. Rəfiqəm getmək istəmir).

Mən buna sevindim və razılığımı bildirdim. Tamaşanın başlanmasına bir saat qalırdı. Biz Markusun mənzilini tərk edib teatra yol aldıq. Markus mənə yolda danışdı ki, anası otuz ildən artıqdır ki, bu teatrda işləyir. Onun da arzusu əvvəlcə aktyor olmaq imiş, amma sonra bu fikrindən daşınıb.

Teatr zalına girəndən sonra Markusla ön sırada yer tapıb oturduq. Bir azdan içəri ağzına kimi adamla doldu. Həmin günkü tamaşa nə isə bir məişət komediyası idi, yenə də kişi-qadın, ailə münasibətləri mərkəzdə dururdu. Sonda məlum oldu ki, kişinin kənarda bir məşuqəsi var. Bir gün bu məşuqə davam gətirməyib özü kişinin mənzilinə gəlir. Markusun anası ev sahibəsini oynayırdı: səhnədə də o çox yorğun və daxilən qurumuş kimi görünürdü, yeri gəldi-gəlmədi ərini yamanlayır, tez-tez də ucadan qışqırıb ağlayırdı. Sonuncu səhnədə peyda olan məşuqə əvvəlcə plaşa bürünüb ortaya çıxdı, sonra isə plaşı çıxarıb tək çimərlik paltarında o yan bu yana getməyə başladı. Uca boylu gənc qadının gözəl bədəni qocalmış ev sahibəsi ilə ziddiyyət təşkil edirdi: məndə belə bir təəssürat yarandı ki, gələnlərin hamısı teatrı yaddan çıxarıb bu gənc aktrisanın yarıçılpaq bədəninə tamaşa etməyə başladılar. Tamaşa isə belə bitdi: məşuqə aşnasının öz arvadı ilə necə qaba və saymazyana rəftar etdiyini görüb onunla münasibətlərini dayandırmağa qərar verdi və rəqibəsindən üzr istəyib getdi. Əri də diz çöküb arvada yalvardı ki, heç olmasa o kişini tərk etməsin. Qadın da hansı şərtlər daxilində onunla qalacağını deyəndən sonra tamaşa bitdi. Tamaşaçılar bəlkə düz yarım saat çəpik çaldılar, bununla aktyorları dəfələrlə yenidən səhnəyə çıxmağa vadar etdilər.

Mən isə teatrı çox məyus tərk etdim: bir yandan belə zəif bir pyesin niyə səhnələşdirilməli olduğunu başa düşə bilmirdim, o biri yandan isə alman teatrının tənəzzülə uğramaqda olduğunun bir daha şahidi olduğum fikrində idim. Foyeyə çıxanda tamaşanın afişalarına, bukletlərə diqqət etdim: hər yerdə yarıçılpaq aktrisa ön planda verilmişdi. Deməli tamaşaçılar cəzb edən də ilk növbədə bu çılpaqlıq idi.

Teatrdan çıxandan sonra Markus yenə evə getdi, mən isə qatarla Qrüntala qayıtdım.

Birləşmiş partiya

Partiyanın növbəti yığıncağı çox gərgin keçdi. Simon Lafontenin Gizi ilə birləşmək haqqında apardığı danışıqları böyük yanlışlıq adlandırdı və bunun baş tutacağı təqdirdə hərəkatın iflasa uğrayacağını bildirdi: çünki onun dediyinə görə bundan sonra çox adam daha burada qalmaq istəməyəcəkdi. Qünter də onun dediklərinə qüvvət verib Lafontenin bu hərəkətindən sonradan peşman olacağını dedi:

- Was ist PDS? Das sind die Stasis, die die Leute in der ehemaligen DDR folterten. Ich will nicht mit denen zur gleichen Partei gehören (PDS (Demokratik Sosializm partiyası) nədir? Bu həmin ştazilərdir ki (təhlükəsizlik orqanlarının əməkdaşları), keçmiş ADR-də insanlara işgəncə verirdilər. Mən onlarla eyni partiyaya aid olmaq istəmirəm).

Yenə yerbəyerdən cürbəcür fikirlər səsləndi: bəziləri bu birləşmədə qeyri-adi heç nə görməsələr də, çoxluq bunun əleyhinə idi.

Davamı

Sonuncu yığıncaqdan bir neçə gün keçmiş alman mətbuatı və televiziyası bar-bar bağırmağa başladı: Lafonten Gizi ilə bir yerdə yeni partiya yaratdı! Yeni partiya eləcə “Sollar” adlanacaq.

Mən Ədalət partiyasının üzvü deyildim, amma bu partiyanın yerli özəyinin yaranmasında həvəslə iştirak edənlərdən biri idim. Növbəti yığıncaq və tədbirlər haqqında məlumatı bizə özəyin rəhbəri Simon özü emeyl ilə göndərirdi. Amma mətbuatın bu hay-küyündən sonra daha Simondan heç bir məlumat almadım. O çox güman ki, yeni partiyada təmsil olunmaq istəmirdi. Az sonra təsadüfən Simona qatarda rast gəldim. O bunu təsdiq edib dedi ki, heç bir halda keçmiş kommunistlərlə bir partiyada olmaq istəmir. Özü isə yenidən SPD - yə qayıdıb və indi onun sol qanadına aiddir.

Simondan eşitdiklərim məni çox məyus etdi. Ümid edirdim ki, Ədalət partiyası vasitəsi ilə alman cəmiyyətinin bir çox problemlərinə, o cümlədən əcnəbilərin gettodakı ağır güzəranına işıq gətirmək olacaq. Simonla müzakirə etdiyimiz gettoları yeni partiyanın adından ziyarət etmək təşəbbüsü də bununla sıradan çıxdı. Ədalət partiyası daha yox idi. Yerində isə keçmiş sosializm ideyalarına əsaslanan yeni bir partiya yaranmışdı. Bunu Simon mənə belə izah etdi:

- Sie sind sehr radikal geworden. Sie denken, dass sie alles wie in der DDR wieder sozialistisch machen und unter die Kontrolle der Stasis bringen können. Das wird aber nicht funktionieren (Onlar çox radikallaşdılar. Onlar fikirləşirlər ki, hər şeyi keçmiş ADR-dəki kimi sosialistləşdirə və ştazilərin nəzarəti altına keçirə biləcəklər. Bu amma işləməyəcək).

Simon o biri yandan mənə Sosial Demokratlar Partiyasında sol qanadın getdikcə güclənəcəyindən danışdı və məni də SPD - yə üzv olmağa çağırdı. Mənsə dedim ki, mən yazıçı babayam və heç bir partiyaya üzv olmaq fikrim yoxdur. Hansısa bir partiyanın işində, bir hərəkatda mən ancaq müşahidəçi kimi iştirak edə bilərəm.

Həmin günün axşamı Qünterə zəng vurdum və onunla görüşüb söhbət etmək istədiyimi bildirdim. Qrüntalın mərkəzindəki kafelərdən birində görüşməyi şərtləşdik.

Burası mənim ən çox sevdiyim kafe idi. Bu kafedə növbə ilə iki bacı ofisiant işləyirdi. Düzü, gəncliyimdə sarışın qızlardan daha çox xoşlansam da, Almaniyada bir müddət yaşayandan sonra onlara marağım, demək olar ki, söndü. Birinci ona görə ki, burada onların əksəriyyətinin saçlarını sadəcə rənglədiyini müşahidə etdim. O biri tərəfdən isə alman qadınlarının həqiqi gözəlliyinin nədə olduğunu başa düşəndən sonra daha sarı saçlılar məni o qədər də cəzb etmirdi. Bu hər iki bacının tünd rəngli saçları, qonur gözləri vardı, ağ, azacıq çilə səpmiş sifətləri, gözəl qamətləri məni valeh edərdi. Bir-birinə də çox bənzəyən bacıları çox vaxt seçə bilməzdim. Bir dəfə isə soruşanda ki, onlar əkizdirlərmi, yox cavabı aldım və öyrəndim ki, aralarında iki yaş fərq var.

Həmin gün kafedə bizə qulluq edən bacılardan birinə diqqətlə baxdığımı sezən Qünter qəflətən məndən soruşdu:

- Kennst du diese (Tanıyırsan bunu)?

Cavab verdim ki, tanımıram və tez də söhbəti dəyişib həmsöhbətimi birləşmiş partiya haqqında müzakirəyə cəlb etdim. Qünter də partiyadan çıxdığını, yeni Sollar partiyası ilə heç bir münasibət qurmaq fikrində olmadığını dedi.

- Wie soll es aber weiter gehen? Soll man nicht mehr um die Gerechtigkeit in der Gesellschaft kämpfen (Bəs bundan sonra necə olmalıdır. Cəmiyyətdə ədalət uğrunda daha mübarizə aparmaq lazım deyil)? – deyə soruşdum.

- Jetzt werden die Linken die führende Kraft sein in der linken Front. Sie werden aber nichts erreichen und sehr Vieles nur kaputt machen. Die Bewegung um die Gerechtigkeit in Deutschland gestört. Wer das getan hat, weiß ich auch nicht (İndi sol cəbhədə Sollar aparıcı qüvvə olacaqlar. Onlar amma heç nəyə nail ola bilməyəcəklər və çox şeyi məhv edəcəklər. Almaniyada ədalət uğrunda mübarizənin qarşısı alındı. Bunu kimin etdiyini mən də bilmirəm), - Qünteri izahatı da uzun olmadı.

Mən Qünterə 1980-ci illərin sonunda keçmiş Sovet İttifaqında ədalət və demokratiya uğrunda başlanmış hərəkata kənardan bəzi qüvvələrin yerləşdirilməsindən və onların da mübarizənin istiqamətini başqa səmtə yönəltməsindən danışdım.

- Ja es scheint auch hier so zu sein: die Menschen haben eine Bewegung angefangen um etwas in ihrem Leben zu ändern. Das wird aber nun von anderen ausgenutzt um eigene Ziele zu erreichen (Hə, görünür burada da elə olacaq: insanlar hərəkat başladılar ki, öz həyatlarında nəyisə dəyişdirsinlər. Bu indi başqaları tərəfindən sui-istifadə olunacaq, öz məqsədlərinə çatmaq üçün).

Qünter bundan sonra da keçmiş kommunistlərin qarasına çox deyindi, onların hərəkatı məhv etdiyini dedi və yenə də ərz etdi ki, o bu hərəkatla heç bir ünsiyyətdə olmaq istəmir.

Qünterdən ayrılandan sonra evə qanıqara gəldim. Belə çıxırdı ki, hərəkatın başlanması ilə məndə yaranmış ümidlərin hamısı indi doğrudan da puç olmuşdu. Elə yatağa girmək istəyirdim ki, telefon zəng etdi. Hans idi, əhvalımı xəbər alandan sonra, niyə daha baş verənlərlə maraqlanmadığımı soruşub məndən gileyləndi.

- Wie haben jetzt völlig andere Situation (Bizdə indi tamam başqa vəziyyətdir), - dedi mənə. – Da nach der Vereinigung wir viele Austritte hatten, konnte man in Grüntal keine Parteifiliale mehr haben. Jetzt haben wir die Filiale der Partei in Koblenz, alle Parteiversammlungen finden auch dort statt (Birləşmədən sonra bizi çoxları tərk etdiyinə görə daha Qrüntalda partiya filialı saxlamaq mümkün olmadı. İndi partiyanın filialı Koblenzdədir, bütün yığıncaqlar da orada baş tutur).

Sonra da Hans məni görüş üçün evinə dəvət etdi.

Hans anası ilə bahəm kiçik bir evdə qalırdı. Anası - bu çox danışmayan, sakit bir qadın idi - bir otaqda yerbəyer olandan sona bizə qəhvə gətirdi və sonra yenə də ev işləri ilə məşğul olmağa davam etdi. Oturduğumuz otaqda xeyli sayda böyüdülmüş şəkillər asılmışdı. Hans mənə dedi ki, bu vaxtilə mənə haqqında danışmış olduğu həmin nənəsinin şəkilləridir. Nənəsi sosial demokrat olduğuna və nasional sosialist rejiminə müqavimət göstərdiyinə görə konslagerdə dustaq kimi qalanda da şəkillər çəkdirmişdi, çox vaxt da başqa dustaq qadınlarla bir yerdə. Zolaqlı dustaq paltarındakı bir neçə arıq, sısqa, üzülmüş qadının gözlərində ifadə olunmuş dəhşət canıma yenə də üşütmə saldı. Lap kiçik yaşlarımda ilk gördüyüm film sovet-alman müharibəsi haqqında olan bir rus filmi idi. Sovet təbliğatının beynimizə yeritdiyi dəhşət səhnələri bu filmdə də bol idi. Alman əsgərlərinin işğal olunmuş torpaqlarda körpələri havaya atıb süngüyə keçirməsi haqqında səhnə beş yaşımda mənə çox təsir etmişdi. Bu doğru ya gerçək idimi, bilmirəm, amma o səhnə mənim uşaq qəlbimi sarsıtmışdı, onun dərinliyində özünə yuva qurmuşdu.

Hans mənim şəkillərə diqqətlə baxdığımı görüb dedi ki, istəyirəmsə, o mənə nənəsi haqqında daha ətraflı danışa bilər.

- Nein, - dedim. – Vielleicht ein anderes Mal. Jetzt erzähl mir besser etwas von der neuen Parteifiliale in Koblenz (Yox. Bəlkə başqa vaxt. Yaxşısı budur mənə Koblenzdəki partiya filialından danışasan).

Hans dedi ki, Koblenz partiya filialı fəaliyyətinə uğurla başlayıb, xeyli yeni üzvü var, fəhlələr və tələbələr arasında getdikcə daha çox populyarlaşır. Partiya filialının rəhbəri isə yenə də həmin Linda adlı qadındır və mənə bir neçə gündən sonra orada axşam bir yığıncaq olacağını deyib, ünvanı da verdi.

Çox götür-qoy edəndən sonra deyilən gün Koblenzə getməyə qərar verdim. Yeni partiya filialının bir neçə otaqdan və bir zaldan ibarət ayrıca qərargahı var idi. O axşam yığıncaq da onun zalında keçirdi. Hələ yığıncaq başa çatmamış Hans məni Lindaya təqdim etdi:

- Das ist Ayaz Safarov, Schriftsteller. Selbst stammt aus Aserbaidschan (Bu Ayaz Səfərovdur, yazıçı. Özü əslən Azərbaycandandır).

Linda xoş təbəssümlə məni salamladı və yığıncaqdan sonra mənimlə ayrıca söhbət etmək arzusunda olduğunu dedi. Sonra isə yenə də partiyada görülməli olan işlərdən danışdı. Əsas məsələ qarşıdan gələn torpaq parlament seçkilərinə hazırlaşmaq idi. Koblenz şəhəri Rheinland Pfalz deyilən torpağa aid idi, Linda ümid edirdi ki, Sollar partiyası bu torpağın parlamentində bir neçə deputat mandatı qazana biləcək.

Mən içəridə oturanlara fikir verdim, onların çıxışlarına, sondakı müzakirələrə qulaq asdım: bəzilərinin keçmiş kommunist fikirləri ilə bağlı olduğu dərhal sezilirdi, amma qeyri-marksist, qeyri-sovet tərzində düşünənlər də var idi. Bəziləri isə aşkar anarxizm mövqeyində dayanır, heç bir hakimiyyəti, heç bir siyasi platformanı qəbul etmək istəmirdilər. Hansın mövqeyi qeyri-müəyyən idi: o bilmirdi ki, hansı daxili qrupa meyl etsin və hələ sanki nəyisə gözləyirdi. Linda daha çox kompromis yaratmağa çalışır, bununla bir növ yeni partiyanın filialını parçalanmaqdan qorumaq istəyirdi. Məndə yaranan təsəvvürə görə yeni partiyanın filialında gənc oğlan və qızlar xüsusi çəkiyə malik idilər. Onların çoxu tələbə idi, çıxışlarında çılğınlıq göstərir, daha sərt, daha kəskin tələblər irəli sürürdülər.

Yığıncaqdan sonra Linda mənə yaxınlaşıb əlimi sıxdı:

- Das ist gut, dass so jemand wie Sie zu uns kommt. Sie sind jemand von der sozialistischen Praxis. Wir können bei Ihnen viel lernen (Sizin kimi adamın burada olması çox yaxşıdır. Siz sosialist təcrübə keçibsiniz. Biz Sizdən çox şey öyrənə bilərik).

Mən heç nə deməyib eləcə gülümsədim. Bu xanım bilsəydi ki, mənim gəncliyim sosializmə, sovet rejiminə qarşı mübarizədə keçib, onda nə deyərdi görəsən? Mənə ümid verən bu oldu ki, bu yeni partiya filialında da azadlıq uğrunda mübarizəni sosializmlə bağlamayan adamlar var idi. Mən başa düşdüm ki, bir azdan sonra partiya daxilində sosialist və qeyri-sosialist azadlıq tərəfdarları arasında mübarizə başlanacaq.

Bununla belə xudafizləşməzdən əvvəl öz kartımı Lindaya verdim.

Evə qayıdandan iki gün sonra Lindadan ilk emeyl gəldi. Bu əslində dairəvi emeyl idi, yəni partiya üzvləri və onun işi ilə maraqlanalar üçün yazılmış ümumi emeyl. Linda burada ötən tədbirdə müzakirə edilən mövzular haqqında geniş məlumat verir, həm də partiyanın yeni yığıncağının nə vaxt və harada olacağını, Koblenzdə iki həftə sonraya təyin edilmiş nümayişin zaman və məkanını bildirirdi. Məni təəccübləndirən bu oldu ki, bu məlumatın göndərildiyi bütün emeyl ünvanları açıq verilmişdi, yəni onların hamısı açıq görünürdü. Adətən bu cür emeylin göndərildiyi ünvanları gizli tuturdular, xüsusən də bu partiyanın adından ola. Bir az keçmiş Lindadan daha bir dairəvi emeyl gəldi; bu dəfə heç bir emeyl ünvanı görünmürdü. Linda indi sadəcə bundan əvvəlki emeyldə ünvanların açıq verilməsinə görə üzr istəyir, bunu təsadüfən baş vermiş texniki bir xəta kimi izah edirdi.

Əcnəbilər Yan şurası

Sabahısı gün isə şəhər bələdiyyəsindən məktub gəldi; burada bələdiyyə rəisinin əcnəbilər üçün Qrüntalda məşvərət yerinin yaradılması ilə bağlı bizi bir həftədən sonra qəbul edəcəyi bildirilirdi.

Həmin axşam yenə də bələdiyyə idarəsinin qarşısına toplaşdıq. Yenə də bağça tərbiyəsi, ibtidai sinif müəlliməsi burada olsalar da, nə Miqrasiya xidmətindən Ştefan Vimer yox idi, nə də keşişlər. Əvəzində bu dəfə bığlı sadə bir türk də gəlmişdi. Məlum oldu ki, bu adam Koblenzdə Əcnəbilər Yan şurasının sədridir. O tək deyildi, islamçıların son onilliklərdə “icad etdiyi” topuğa qədər uzun xələt geyinmiş, başını da yeni “icad edilmiş” şəkildə yaylıqla bağlamış xanımı da yanında idi. Əcnəbilər Yan şurası bizim bölgənin parlamentinin tərkibində idi. Parlamentə ancaq Almaniya, ya Avropa Birliyi ölkələrindən birinin vətəndaşı olanlar seçilə bilərdi deyə burada yaşayan əcnəbilər üçün bu Yan şura təsis edilmişdi. Bununla belə Əcnəbilər Yan şurası ayrıca fəaliyyət göstərir, parlamentin işinə qarışmırdı. Mən əvvəllər başqa yerlərdə də Əcnəbilər Yan şurası ilə qarşılaşmışdım. Məndə belə bir təsəvvür yaranmışdı ki, bu əslində heç bir fəaliyyəti olmayan bir qurumdur. İndi qatı dindar, almanların dediyi kimi “islamist” bir türkün öz xanımı ilə birgə bölgənin Yabançılar Yan şurasına rəhbərlik etməsi də əslində bu qurumun simvolik xarakter daşıdığını göstərirdi. Yəni guya ki, insan hüquqları, demokratiyanın təntənəsini bir daha göstərmək üçün belə bir yalançı qurum yaradılmış, o da “islamistlərin”, yəni mövhumatçı islamçıların ixtiyarına verilmişdi. Hökumətin bunda uduşunu isə mən özüm üçün belə müəyyən etmişdim: belə bir yalançı qurum avam qatı dindarların əli ilə müsəlman mühacirlərini nəzarət altında saxlamağa imkan verir, müsəlmanların bu ölkədə onlara qarşı olan haqsızlıqlara edə biləcəyi protesti yox səviyyəsinə endirirdi. Əcnəbilər Yan şurasına həmişə müsəlmanlar, əsasən də türk dindarları rəhbərlik edərdilər. Bununla onlar bir növ cami əhli ilə hökumət arasında nəzarət məntəqəsi rolunu öz üzərlərinə götürürdülər. Bu “şuranın” işi isə üç ayda, beş ayda bir yığıncaq keçirib, çay içə-içə islamın üstünlüklərindən dəm vurmaq idi. Guya siyasi bir qurum olan Əcnəbilər Yan şurası bununla işini bitmiş hesab edirdi.

İndi belə bir qurumun mənim Miqrasiya xidməti ilə bərabər yaratmaq istədiyim məşvərət yerinə nə qədər uyğun gəlməsi fikri məni narahat etməyə başladı. Axı burada məqsəd nə idi? Nəyə görə burada əcnəbilər üçün sərbəst bir məşvərət yerinin yaradılmasını istəmirdilər görəsən? Yox, belə olarsa, mən bu işdən imtina etməli olacam.

Bir saatdan artıq vətəndaşların qəbulu otağının qarşısında gözləyəndən sonra bələdiyyə idarəsinin bir qadın işçisi gəlib bildirdi ki, rəis bu gün gələ bilməyəcək, çünki ayrı bir işlə bağlı başqa şəhərə gedib. Yeni görüşün vaxtı isə bizə yenə də məktubla bildiriləcək.

Suyumuz süzülə-süzülə bələdiyyə idarəsini tərk etdik. Mən bir yandan dilxor olsam da, o biri yandan buna bir növ sevinirdim: deməli sərbəst məşvərət yeri yaratmaq bir əfsanə imiş, məni Əcnəbilər Yan şurasının nəzarətinə vermək istəyirlərmiş. Yox, keçəl suya getməz! Bələdiyyə rəisinin görüşə gəlməməsi də bir daha onun bu məsələyə necə barmaqarası baxdığını göstərirdi.

Sabahı gün Miqrasiya xidmətinə zəng edib yenidən Ştefan Vimer ilə danışdım. Dünən bələdiyyə rəisinin görüşə gəlmədiyini deyib bu işdən gözümün su içmədiyini və onu davam etdirmək fikrindən vaz keçdiyimi ərz etdim. Dediklərim Vimeri təəccübləndirdi, o mənə bu haqda bir az da fikirləşməyi təklif etdi. Mənim isə qərarım artıq qəti idi: mən şəhər üçün, əcnəbilər üçün iş görmək istəyirəm, özü də könüllü, pulsuz, şəhər isə buna barmaqarası baxır və bunun hansısa qurumların nəzarəti ilə həyata keçirilməsini istəyir. Bu cür yanaşma isə məni qətiyyən qane etmir. Vimer mənim gətirdiyim dəlilləri sakitcə dinlədi, sonra da bu işin baş tutmamasına təəssüf etdiyini bildirdi, amma sonda mənə yenə də uğurlar arzuladı.

Ardı var


Müəllif: Teleqraf.com