26 Noyabr 2015 16:27
840

Niyəsə həmişə düşünmüşəm ki, yazıb-yaratmağa istedad bəs eləmir. İçində ağrı olmayan, ağrıdan yoğrulmayan istedad azdır, ürəyə, ruha çatmayacaq qədər az... Və həmişə ancaq ürəyindəki ağrını ifadə eləyənlərin yaratdığı əsərlər, musiqilər ömürlük yaddaşıma həkk olunub.

O istedad sahibi nə qədər gözdən uzaq, könüldən iraq olmağa çalışsa da, mütləq gəlib özü tapır səni. Bu dəfə də elə oldu. Kəşf eləməyə çalışdığım bir musiqiçinin təkrar-təkrar dinlədiyim mahnısının sözlərində tapışdıq onunla:

Bir xışma xəyalam,
Düşüb didərgin
Gəlib qapınızda gecələmişəm.
Həsrətlə çəkdiyim adını sənin
İndi qırıq-qırıq höcələmişəm...

Onda bilmirdim ki, bu şeir ömrün uşaq çağlarında özünün də xəbəri olmadan yaşadığı ötəri sevgisinə yazılıb. O şeir bir qızın xatirə dəftərinə köçürülüb və bir gün o dəftərin unudulub qaldığı əsgərlikdəki bir gəncin bəstəsilə qovuşub.

Bir xışma xəyal...

“Bir xışma xəyal...” Deyir, hansı sənətin yiyəsi olursan-ol, gərək sənə aid, özünəməxsus nə isə olsun. Bax, bu ifadə də ona aiddir. Şairə Esmira Məhiqızıya.

Esmira Məhiqızının imiş o ilk eşq də: “12-13 yaşım olardı. Sinfimizdə bir oğlan oxuyurdu. Həmişə ondan utanırdım. Sonra bildim ki, bu sevgi işartısıymış. Elə ürəyimdəcə yaşamışdım o sevgini”.

Ancaq elə bilməyin ki, ilk şerini elə ilk sevgisinə yazıb. İlk şerini 10 yaşında yazmışdı artıq, özü də itən qırmızı papağına. Bir gün çox sevdiyi papağını çovğun aparır, bu balaca qız papağının arxasınca qaçır-qaçır, tuta bilmir. O qışı da elə buna görə ağlamaqla keçir: “Çünki gecələr o papağı qucaqlayıb yatırdım. Mənə məktəbdə qırmızıpapaq deyirdilər”.

Uşaqlıdan dəlisov olduğunu deyir. Yəqin ki, uşaqlıqdan onu tanımayanlardan başqa, heç kəs dəlisov sözünü onun əyninə biçməz. Bir də özündən başqa. Çünki ancaq təklikdə dəliliklər etdiyini boynuna alır: “O qədər qayğısız böyümüşəm ki. Babam mənə kor deyib, gəlib-gedəni vur deyib. Mənimki ondanıydı. Mənə qadağa yoxuydu. Uşaq vaxtı itirdim, kəndbəkənd məni axtarırdılar. Dəli keçi deyirdilər mənə”.

Heç həyat yoldaşımı da sevməmişəm...

Ancaq dəlisov olduğu qədər də hər kəsdən qaçıb özündə gizlənən, utancaq, ürkəkdir. Və qəribədir ki, onun bir xışma uşaq sevgisindən başqa sevgisi olmayıb. Elə ona görə də, yaradıcılığında tək-tük sevgi şerinə rast gəlmək olur: “Məni sevənlər çox idi, heç birini sevə bilmədim. Heç həyat yoldaşımı da sevmədim. Evdən verdilər, onlar da gəlib nişan taxdılar. Amma yoldaşıma demişdim ki, mən səninlə evlənməyəcəm. O da qaçırtdı məni... Öz xoşuma ərə gedən deyildim yoxsa”.

Hələ də özünü uşaq bilir. Özü kimi şeirləri də böyüməyib, qadınlaşmayıb. Elə uşaq yaşında, uşaq ruhunda, doğulduğu yerdə qalıb. Uşaqlığını, xatirələrini yazır ancaq. Bir də ağrılarını...

Anam-bacım,
Tut ağacım.
Bir də sənin yarpaqların
açmayacaq.
Quşlar səndə yuva qurub,
o yuvadan uçmayacaq.
O dev kölgən olmayacaq,
dev kölgəndə o cırtdan qız
qaçmayacaq.
İndi sənin dev həsrətin
mənə qucaq açır, açır...

Bilmirəm, sevginin ölçüsü, qədəri, həddi-hüdudu var, ya yox... Bəlkə də, kimlərsə ən böyük sevgini qadın-kişi məhəbbətinin olduğunu hesab edir. Ancaq böyümədiyindən qəlbində heç bir kişiyə yer verə bilməyən şairə ürəyinə nə boyda sevgilər sığışdırıb...

Dəliləri sevib, dəlilərdən yazıram...

“O demək deyildi ki, mən sevə bilmirəm. Mən Ağdamdanam, bütün kəndin adamlarını sevirdim. Kəndimizin dəlilərini sevirdim. Dəli İslam, dəli Eldar, dəli Fatma, dəli Zəfər. Hamısı mənə elə doğmadı ki... Hamısından yazıram.

Həyətimizin bir iti vardı, onu sevirdim. Adi uşaq oyunlarını sevirdim. Əmilərimi, nənəmi çox sevirdim”.

Heç bir qəlibə sığmadığını deyən şairə elə sevgidən yapılan çərçivəyə sığıb: “Mənim gəncliyim olmayıb. Uşaqlığım olub ancaq, uşaqlığım qurtaranda ailə həyatı qurmuşam. Gəncliyim anamın xəstə illərinə düşdü, evin bütün işləri mənim əlimdən çıxırdı. Anam elə ağır xəstə idi ki, çox vaxt yanımızda olmurdu. Biz illərlə ana üzü görməmişik. Anama sevgim çox böyükdür. O, bir həftə yemək yemirdisə, mən də yemirdim. Bax, çərçivə bu idi. Mən o çərçivələrə sığmışam.

Deyirlər, sevginin çərçivəsi olmur, amma mənim ana sevgimin çərçivəsi varıydı. Anama o qədər şeir yazmışam ki. Amma özünə oxumamışam heç vaxt. Ümumiyyətlə, nadir hallarda şeir oxuyuram. Səhər namazından sonra otururam, dəftərlərimi gətirib, özümə oxuyuram. O qədər üzə çıxarmadığım şeirlərim var ki...”

Onun dəfn olunduğu qəbiristanlığı da ermənilər alıb...

Bəs şeirlərimi güllü donlu bir qıza yazan şairənin sətirlərindəki ağırlıq nəyin ağırlığıdır belə?

“İki gənclik rəfiqəm olub Mehriban və Ruqiyyə. İkisi də rəhmətə gedib. Şeirlərimdəki acı taleyi olan gənc qız Mehridir. Onun ölümü mənə zərbəydi.
Ruqiyyə 19 yaşında pəncərə siləndə yıxılıb ölmüşdü. İndi onun dəfn olunduğu qəbiristanlığı da ermənilər alıb. Ağrı, ağırlıq olacaq da şeirlərimdə, necə olmasın? Gör adam həyatında kimləri itirir? Bax mən elə çox istəyirəm adamları. İtkiləri də mənə çətindir”.

Deyir, hamının həyatında itki var. Amma baxır o itkini nə cür yaşayır, nə cür görürsən. Nə cür unudursan və ya unutmursan: “Mən heç nəyi unutmuram. Kəndimizin adamlarını heç unutmuram. Elə bilirəm o kişilərin hamısı mənim əmimdir. Kəndimizin bütün adamları mənim uşaqlığımdır. İndi kəndə gedib görürəm ki, hamısı rəhmətə gedib”.

Şeir yazmağa on illik “əlvida”

Ancaq bu, onun dərdinin yarısı da deyil heç. Dərd ona on il ürəyinə, qələminə möhür vurub, şeir yazdırmayan Xocalı idi.

“Uşaqlıqda adamın əhatəsində kim varsa, böyüdükcə görürsən ki, onlar hamısı sənə doğma imiş, canın-ciyərin imiş. Xocalıdan olanların yaxın qohumlar idi, gözümüzü açıb onları görmüşdüm. Yarısı qırıldı Xocalıda.

Qız-gəlinləri aparıb başlarına nə oyunlar açmışdılar. Ondan sonra qələmi, kağızı qoydum yerə, dedim, sizə əlvida. Daha yazmayacam mən. Onda 27-28 yaşım olardı...”

Yazmaq daha ağır imiş...

Yazmaq da kömək eləmirmiş ona, o ağrıları yüngülləşdirməyə. Heç o ağrılardan xilas olmaq da istəmirmiş. O ağrıları sonunacan yaşamaq istəyirmiş: “9-10, 13 yaşında qızları ki, zorlamışdılar, onları gözümdə canlandırıb dəhşətə gəlirdim. Hər şey gözümdə o qədər adiləşmişdi ki. Fikirləşirdim ki, belə hadisə baş veribsə, onda biz kimik, nəyik ki?..

Uzun illərdən sonra anam cavan vaxtı şeirlərim çap olunan qəzet-jurnalları bizə gətirmişdi. Oğlum görüb təəccübləndi, dedi, ana, sən şeir yazırsanmış? Yenə yaza bilərsən? Dedim ki, yox, yaza bilmərəm. Xocalıdan sonra yazmamağa söz vermişəm...”

Amma ürək ki, dilləndi, söz ki, gəldi... Bir də görüb ki, yazır artıq: “Həmişə yazmaq istəyirdim. Bu dəfə qələmi əlimə aldım, qorxdum yazmağa. Həmin vaxt yaza bilmədim. Elə qorxdum ki, yəni tükənmişəm? Yaza bilməyəcəm? Mən istəmədəyimi yazmaq istəyirdim. İstədiyini, gördüyünü hamı yaza bilir”.
Yazmamaq daha asan imiş, sən demə: “Sonra yazdım. Gördüm yox, misralar özü gəlir. Onda gördüm ki, yazmaq daha ağır imiş. Xocalıya aid şerin bir misrasını yazınca nə qədər ağlayıram. O qədər ağlağanam ki, amma heç kim mənim göz yaşımı görmür”.

O dilli qız hara getdi?

Hələ də keçmişinə qapanıb qalan Esmira Məhiqızı, bəlkə, elə bundandır ki, hərlənib-fırlanıb o illərin, o çağların üstünə gəlib çıxır: “İpə-sapa yatmayan qız olmuşam. Sinədəftər idim yeniyetməliyimdə, o qədər danışırdım. İndi o qədər utanıram ki söz danışmağa, sıxılıram. Fikirləşirəm ki, o dilli qız hara getdi? Elə bil tükənmişəm...

Hüseyn Arif məni “Aşıq Pəri” məclisinə aparıcı təyin etmişdi. Amma mən istəmirdim o aparıcılığı, mənə lazım deyildi. Hərənin içində öz janrı var. Yaşayışın da öz janrı var. “Aşıq Pəri” məclisi mənim janrım deyildi. O da mənim üçün bir qəlib idi. O qəlibə də sığmadım. Mən vaxtsızlıqdaydım, heç nəyə sığmırdım. O vaxt ədəbiyyata çox yer verirdilər televiziyada. Məni çağırırdılar, getmirdim heç. Yəni mənim üçün fərqi yox idi, mən orda çıxış elədim, ya yox. Belə şeylər məni çəkmirdi.

Orta məktəbdə oxuyanda “Mingəçevir işıqları” qəzetində arabir şeirlərim çap olunurdu. Hələ rayon qəzetinə necə müqəddəs yer kimi baxırdım. Şeirlərim orda çap olunanda, mənə istedadımın olduğunu deyəndə sevincimdən uçurdum. Sonra elə məni həmin qəzetdə işə götürdülər. Ordan da Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutuna göndərdilər, qiyabi oxudum”.

Yazdı, yazdı, axırda da şeirlərini yandırdı...

O yazırdı... O şeirlərsə sonda məhv edildiklərini bilmədən yazılırdı: “Sabir Rüstəmxanlı, Müzəffər Şükür, Xəlil Rza mənim 7 min nüsxəlik kitabımı hazırlamışdılar. Vaqif Yusifli də müsbət rəy vermişdi. Artıq çapa gethagetdə gedib götürdüm şeirlərimi. Qoymadım çap olunsun.
Gətirib binamızın başında ocaq qalayıb, nə qədər şeir dəftərim vardısa, yığıb yandırdım. Bu, adamın özündən asılı deyil. Qane eləmirdi məni yazdıqlarım, eləmirdi... Mən özümü heç vaxt şair etməmişəm. Həmişə deyirəm ki, mən sadəcə xatirə yazanam. Yazdığımı oxuyuram, deyirəm ki, bu, cılız bir şeydir, bunu necə mən yazmışam, bu mən deyiləm axı...”

İnanmazdım ki, hicab bağlayam...

Heç qışın oğlan çağında belə başına yaylıq örtməyən, yağışın suyu saçında sırsıra olan şairə “Quran”ı oxuduqdan sonra hicab bağlayır: “Nur” surəsini oxudum, elə bildim ki, ordakı sözlər sırf mənim üçün yazılıb. İnanmazdım ki, o dəlisov qız hicab bağlayar. İllərlə hicab örtməyi öyrəndim, bağlaya bilmirdim”.
Şeir yazmaq da ilahi vergidir, yəqin ki. Elə o da “şeir də imandan gəlir” desə də, din şeirdən də gözəldir onun üçün. İmanını heç nə ilə müqayisə edə bilmir.

“Bir də görürsən ki, bu qədər qələbəliyin içində təksən”

...Danışmağa adam azdır deyə onu tapmışdım. O isə “Elə susmağa da adam azdır” deyir. O qıtlıq çəkir, insan qıtlığı, xoş söz, istilik qıtlığı. Yox, tərif eşitmək istəmir, şeirlərini belə özü çapa göndərmir. Özünə “cıkqılı şair” deyir: “Mən özümü təqdim etməyə utanıram, gərək kimsə məni təqdim edə”.
Dediyim odur ki, onun yaşadığı qıtlıq başqa qıtlıqdır: “Bakıda Şuşa qıtlığıdır, Ağdam qıtlığıdır. Bir də görürsən ki, bu qədər qələbəliyin içində təksən. Ancaq o vaxt bir “uy” eləyirdin, o, ordan deyirdi “hay can”, bu, burdan. İndi kəsilib o “can”ların səsi. Elə o itkilərdə yaşayırıq, itkilərlə yaşayırıq...”

“Sən canın bircə məni tərifləmə” deyirdi Esmira xanım. Bir müddət sonra isə “Bəlkə, sənə danışdıqlarımı yazmayasan, qoy mənə qalsın...” dedi. Deyəsən, yazdıqlarıma görə indi bir üzr borcum var ona. Elə o qıtlıq üçün bağışlayın məni, Esmira xanım! Bir də, bir də ürkək, məsum, böyüməyən misralarınız üçün...

...Bu üzündə barmaqlarını
gözlərinə batırıb bir kağız
gəmi çəkirdi adam.
Gəminin içində qış,
qışın içində bir ev,
evin içində bir səhər...
Səhər çəkirdi adam.
Hələ də səhər çəkir adam
güzgünün qaranlığına...

Sevinc Fədai


Müəllif: